Bộ Quốc phòng Arab Saudi ngày 13/8 tuyên bố 15 nước đã ký tuyên bố chung về việc thành lập liên minh phòng thủ hàng hải đa quốc gia, trong đó 13 nước đã hoàn tất thủ tục và chính thức gia nhập. Các thành viên đầu tiên gồm Bahrain, Bangladesh, Comoros, Djibouti, Ai Cập, Jordan, Kuwait, Pakistan, Qatar, Arab Saudi, Somalia, Sudan, Thổ Nhĩ Kỳ và Yemen.
Trước đó, hồi cuối tháng 7, Bộ Quốc phòng Arab Saudi đã công bố kế hoạch thành lập Liên minh Phòng thủ Hàng hải Đa quốc gia nhằm tăng cường hợp tác bảo vệ an ninh hàng hải tập thể. Bộ này mô tả liên minh là "liên minh quốc tế mở, chào đón mọi quốc gia có cùng mục tiêu và nguyên tắc", đồng thời cho biết vẫn đang tiếp nhận đơn xin gia nhập mới.
Tuyên bố được đưa ra sau cuộc họp thứ ba của liên minh, diễn ra tại thành phố Jeddah cùng ngày 13/8. Bộ Quốc phòng Arab Saudi gọi đây là "cột mốc khởi động thực sự" của liên minh, chuyển sang giai đoạn kích hoạt về thể chế và vận hành.
Theo kế hoạch, các nước thành viên sẽ trao đổi thông tin và tình báo, xây dựng kế hoạch tác chiến, tiến hành các cuộc tập trận hải quân chung, tăng cường năng lực quân sự và triển khai các hoạt động hải quân phối hợp. Chuẩn đô đốc Abdullah bin Salem Al-Shehri đã được bổ nhiệm làm chỉ huy liên minh, phụ trách điều phối với các nước thành viên và các liên minh hàng hải khác.
Việc thành lập liên minh diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại Biển Đỏ leo thang, khi các tàu mang cờ Arab Saudi trên tuyến Bab al-Mandeb-Biển Đỏ-vịnh Aden liên tiếp bị lực lượng Houthi ở Yemen tấn công. Nhóm này được cho là có sự hậu thuẫn từ Iran, đã kiểm soát thủ đô Sanaa từ năm 2014 và đối đầu với chính phủ được quốc tế công nhận tại thành phố cảng Aden.
Ông Ahmed Nagi, chuyên gia phân tích cấp cao về Yemen tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, nhận định liên minh mới có thể mang lại ý nghĩa quan trọng nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào cách vận hành thực tế. Ông dẫn chứng nhiều sáng kiến an ninh hàng hải trước đây, từng được lập trong khủng hoảng cướp biển ở vịnh Aden, dù có ý nghĩa chính trị nhưng nhiều sáng kiến gặp khó khăn trong việc đạt kết quả cụ thể.
Chuyên gia này cho rằng, từ góc nhìn của Riyadh, phản ứng trước các cuộc tấn công không nên chỉ do Arab Saudi gánh vác mà cần có nỗ lực quốc tế rộng lớn hơn. Ông nhấn mạnh liên minh hiện mang tính phòng thủ phần lớn, chưa có dấu hiệu nhằm tiến hành các chiến dịch tấn công vào Houthi, nhưng Arab Saudi có thể sẽ không giữ im lặng nếu các cuộc tấn công tiếp diễn.
"Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chi phí cho các cuộc tấn công của Houthi và tạo ra sức răn đe mạnh hơn. Thông điệp Arab Saudi muốn gửi đi là các cuộc tấn công này không chỉ nhắm vào lợi ích của Saudi mà còn ảnh hưởng đến vận tải biển quốc tế và thương mại toàn cầu", ông Nagi nói.
