Ấn Độ-Trung Quốc lại căng thẳng biên giới tại Arunachal Pradesh

New Delhi, Ấn Độ — Một báo cáo của đoàn khảo sát thực địa gồm các chính trị gia địa phương liên minh với chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi cho biết Trung Quốc đã ngăn cản quân đội Ấn Độ tiếp cận các điểm tuần tra chủ chốt và có hành vi lấn chiếm đất tại bang Arunachal Pradesh, đông bắc Ấn Độ.

Báo cáo ngay lập tức gây ra làn sóng phẫn nộ chính trị tại New Delhi, khi phe đối lập chỉ trích ông Modi im lặng trước các cáo buộc Trung Quốc xâm lấn biên giới trong nhiều năm qua.

Phát hiện của đoàn khảo sát

Đoàn khảo sát gồm bốn thành viên do đảng Nhân dân Arunachal Pradesh (PPA) cử tới khu vực Upper Subansiri, một huyện vùng núi hiểm trở và xa xôi của bang Arunachal Pradesh. PPA là một phần của Liên minh Dân chủ Đông Bắc, một khối chính trị do đảng Bharatiya Janata (BJP) của ông Modi dẫn dắt. Bang Arunachal Pradesh hiện cũng do BJP điều hành.

Theo báo cáo, từ tháng 4 đến tháng 10 hằng năm, do thời tiết khắc nghiệt — lũ quét, mưa lớn trước và trong mùa gió mùa, cùng sạt lở đất — quân đội Ấn Độ không thể tuần tra khu vực Taksing. Trong khi đó, lực lượng Trung Quốc vẫn duy trì hoạt động suốt thời gian này tại khu vực biên giới, đặt ra câu hỏi về khả năng sẵn sàng của cơ sở hạ tầng phía Ấn Độ.

Ông Kaling Jerang, Phó Chủ tịch PPA, cho biết người dân địa phương nói với đoàn khảo sát rằng quân đội Ấn Độ đã bỏ điểm tuần tra Shera 5 sau một vụ đụng độ với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) vào năm 2023. Ông cũng nói rằng người dân địa phương rất tức giận vì mất các khu săn bắn truyền thống của tổ tiên.

“Các báo cáo thực địa về những vụ xâm lấn này là không thể chối cãi”, ông Jerang nói với Al Jazeera. “Những vụ lấn chiếm này không mới hay đột ngột, mà đã mở rộng dần qua nhiều năm, trong khi chính quyền BJP ở New Delhi và bang đã quay lưng lại với người dân khu vực biên giới”.

Tháng trước, Hiệp hội Phúc lợi Nah (NWS), một tổ chức bộ lạc địa phương, cũng viết thư cho các quan chức chính phủ rằng tình trạng xâm lấn của Trung Quốc đã “gia tăng nhiều lần với ý định chiếm càng nhiều đất càng tốt”.

Phản ứng từ Ấn Độ và Trung Quốc

Quân đội Ấn Độ bác bỏ các báo cáo truyền thông về việc Trung Quốc xâm lấn, gọi là “không chính xác và không có cơ sở”. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Ấn Độ không phủ nhận hoàn toàn.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ Randhir Jaiswal nói với các phóng viên rằng New Delhi luôn nhấn mạnh trong các cuộc thảo luận với phía Trung Quốc rằng Ấn Độ coi các vấn đề biên giới là nghiêm trọng nhất và việc duy trì hòa bình, yên tĩnh ở những khu vực này là điều tối quan trọng. Ông cũng nói thêm rằng tình hình biên giới sẽ phản ánh trạng thái quan hệ song phương rộng lớn hơn.

Về phía Trung Quốc, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Guo Jiakun cho biết tình hình biên giới Trung-Quốc hiện “nhìn chung ổn định”, đồng thời xác nhận hai nước đã tổ chức cuộc họp thứ 36 về vấn đề biên giới hồi tuần trước. Ông nói hai bên nhất trí duy trì liên lạc qua các kênh ngoại giao và quân sự, cùng giữ gìn hòa bình, yên tĩnh ở khu vực biên giới.

Cuộc tranh chấp biên giới kéo dài

Ấn Độ và Trung Quốc chia sẻ đường biên giới dài 3.488 km, chạy dọc biên giới phía bắc và phía đông của New Delhi, qua các khu vực như Jammu và Kashmir, Ladakh, Sikkim và Arunachal Pradesh. Phần lớn đường biên giới này đang tranh chấp.

Gốc rễ của tranh chấp bắt nguồn từ năm 1914, khi Ấn Độ thuộc Anh và Tây Tạng (thời điểm đó không nằm dưới sự kiểm soát của Trung Quốc) ký Công ước Simla, phân định biên giới theo cái gọi là Đường McMahon. Sau khi giành độc lập năm 1947, Ấn Độ coi Đường McMahon là biên giới với Trung Quốc. Nhưng Trung Quốc, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản từ năm 1949, bác bỏ đường biên này với lý do nước này không tham gia đàm phán Công ước Simla.

Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền toàn bộ bang Arunachal Pradesh và gọi khu vực này là “Nam Tây Tạng”. Trung Quốc cũng kiểm soát Aksai Chin, một phần của khu vực Kashmir tranh chấp mà Ấn Độ và Pakistan đều tuyên bố chủ quyền.

Năm 1962, hai nước từng xảy ra chiến tranh. Sau đó, họ nhất trí coi Đường Kiểm soát thực tế (LAC) là biên giới trên thực tế trong khi tiếp tục đàm phán. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hai bên thậm chí không thống nhất được vị trí chính xác của LAC, khiến lực lượng tuần tra mỗi bên có thể đi vào khu vực mà bên kia tuyên bố chủ quyền.

Trong những năm gần đây, căng thẳng leo thang tại nhiều điểm dọc LAC. Tháng 6/2020, binh sĩ Ấn Độ và Trung Quốc đã xảy ra xô xát bằng vũ khí thô sơ tại thung lũng Galwan, Ladakh, khiến ít nhất 20 binh sĩ Ấn Độ và 4 binh sĩ Trung Quốc thiệt mạng. Trước đó, tại Naku La (Sikkim), hai bên đụng độ tháng 5/2020 và tháng 1/2021. Năm 2017, tại cao nguyên Doklam – nơi giao nhau giữa biên giới Trung Quốc, Ấn Độ và Bhutan – đã xảy ra vụ đối đầu quân sự kéo dài 73 ngày sau khi Bắc Kinh mở rộng đường quân sự.

Theo giáo sư BR Deepak (Đại học Jawaharlal Nehru, New Delhi), các vấn đề này luôn có khả năng leo thang. “Một sự cố nhỏ có thể dẫn đến leo thang lớn, như đã từng xảy ra tại Galwan”, ông nói.

Quan hệ thương mại vẫn phát triển mạnh

Bất chấp căng thẳng biên giới, thương mại song phương đã tăng vọt trong thập kỷ qua. Theo Đại sứ quán Ấn Độ tại Bắc Kinh, kim ngạch thương mại hàng hóa hai chiều đạt 151,1 tỷ USD trong năm tài chính 2025-26, gấp hơn hai lần con số 71,45 tỷ USD của năm 2016-17.

Trong đó, nhập khẩu của Ấn Độ từ Trung Quốc tăng từ 61,28 tỷ USD (2016-17) lên 131,63 tỷ USD (2025-26), trong khi xuất khẩu chỉ tăng từ 10,17 tỷ USD lên 19,47 tỷ USD trong cùng giai đoạn.

Bà Saheli Chattaraj, trợ lý giáo sư tại Đại học Somaiya Vidyavihar (Mumbai), nhận định quan hệ Ấn-Trung hiện là “cạnh tranh có quản lý” chứ không phải bình thường hóa thực sự. Bà nói: “Trung Quốc tìm cách duy trì thế bất đối xứng về sức mạnh dọc biên giới tranh chấp, đồng thời nhắc Ấn Độ rằng quan hệ song phương được cải thiện không làm thay đổi cục diện chiến lược cơ bản”.

Ông Praveen Donthi, chuyên gia phân tích cấp cao tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG) có trụ sở tại Brussels, cho rằng “Ấn Độ và Trung Quốc định sẵn là đối thủ cạnh tranh. Tranh chấp biên giới chưa được giải quyết sẽ tiếp tục ám ảnh quan hệ hai nước cho đến khi được giải quyết”.

Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump áp thuế thương mại nhắm vào cả New Delhi lẫn Bắc Kinh, đồng thời chỉ vài tuần trước khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến thăm Ấn Độ dự hội nghị thượng đỉnh BRICS do New Delhi đăng cai vào ngày 12-13/9.