Amnesty xác nhận cảnh sát Ấn Độ dùng đạn chì, hơi cay trấn áp biểu tình Gen Z

New Delhi, Ấn Độ – Một cuộc điều tra của Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International) xác nhận lực lượng chính phủ Ấn Độ đã sử dụng vũ khí sát thương, gồm súng bắn đạn chì, lựu đạn, dùi cui và thiết bị điện giật để chống lại người biểu tình trong phong trào Gen Z làm rung chuyển thủ đô hồi tháng trước.

Ngày 20/7, hàng nghìn người biểu tình gần như phong tỏa New Delhi, chặn đường Parliament, yêu cầu Bộ trưởng Giáo dục khi đó là ông Dharmendra Pradhan từ chức sau hàng loạt vụ bê bối lộ đề thi quốc gia và các sai phạm khác. Hơn 100 sinh viên bị thương trong cuộc đàn áp của cảnh sát và lực lượng bán quân sự ngày hôm đó. Báo chí Ấn Độ thu được hồ sơ bệnh viện cho thấy các bác sĩ đã điều trị vết thương do đạn chì trong nhiều trường hợp.

Đảng đối lập do lãnh đạo Rahul Gandhi dẫn đầu đã kêu gọi Bộ trưởng Nội vụ Amit Shah, người được xem là thân tín của Thủ tướng Narendra Modi, trả lời về cáo buộc cảnh sát đàn áp và yêu cầu ông từ chức. Tuy nhiên, chính phủ của ông Modi nhiều lần khẳng định lực lượng an ninh đã có phản ứng đúng mực và bác bỏ việc dùng vũ lực quá mức.

Diễn biến ngày 20/7

Đảng CJP (Cockroach Janta Party), phong trào thanh niên mang tính châm biếm hình thành giữa lúc bê bối thi cử lan rộng, đã kêu gọi người ủng hộ tuần hành về Quốc hội sau một tháng ngồi im phản đối không buộc được bộ trưởng giáo dục từ chức. Hai ngày trước cuộc tuần hành, cảnh sát đã cưỡng chế giải tán nhà hoạt động nổi tiếng Sonam Wangchuk đang tuyệt thực, làm dấy lên làn sóng phẫn nộ và thu hút thêm người xuống đường.

Theo xác minh từ Phòng Thí nghiệm Chứng cứ của Amnesty dựa trên video, ảnh và lời kể nhân chứng, cảnh sát đã dùng hơi cay khi đám đông phình to, sau đó tấn công bằng dùi cui điện và bắn súng đạn chì. Tổ chức này cũng phát hiện chính quyền dựng rào chắn và áp đặt lệnh cắt đứt thông tin liên lạc.

“Vũ khí được triển khai theo cách vi phạm luật pháp quốc tế, các tiêu chuẩn và quy định về giữ gìn trật tự nội địa,” Amnesty tuyên bố hôm thứ Hai. Nhóm này cho rằng bằng chứng thu thập được “trực tiếp mâu thuẫn” với lời kể của cảnh sát Delhi. Bốn ngày sau cuộc tuần hành, cảnh sát bang Bihar đã nổ súng vào người biểu tình ở thị trấn Siwan, làm ít nhất ba thanh niên bị thương.

Vết thương do đạn chì

Sau cuộc biểu tình ngày 20/7, nhiều video và hình ảnh cho thấy người biểu tình có vết thương đặc trưng của đạn chì, phù hợp với hồ sơ y tế. Phòng Thí nghiệm Chứng cứ xác nhận hai video ghi cảnh một sĩ quan Lực lượng Hành động Nhanh bán quân sự bắn súng săn vào đám đông tại giao lộ Connaught Place và đường Parliament. Ít nhất hai người biểu tình có vết thương do đạn săn cỡ nhỏ bắn ra với số lượng lớn.

“Các bác sĩ xác nhận đó là vết thương do đạn chì. May mắn là xương tôi không bị tổn thương, nhưng cơ thể để lại sẹo nặng nề,” một người biểu tình nói với Amnesty. Tổ chức này nhấn mạnh đạn săn không được phát triển cho mục đích thực thi pháp luật vì độ phân tán rộng, “vốn không chính xác và gây nguy cơ cao gây thương tích nghiêm trọng cho người bị nhắm tới và cả người xung quanh”. Amnesty cũng cho biết cảnh sát không đưa ra cảnh báo công khai trước khi bắn, vi phạm khuyến nghị của Cục Nghiên cứu và Phát triển Cảnh sát Ấn Độ.

Cảnh sát Delhi gọi các thông tin về vết thương đạn chì là “tin giả”, “hoàn toàn sai và gây hiểu lầm”, đồng thời cảnh báo “hành động pháp lý” với ai lan truyền tin đồn. Tuy nhiên, một cuộc điều tra nội bộ của lực lượng bán quân sự sau đó được cho là đã xác nhận các nhân viên đã bắn ít nhất bảy loạt đạn chứa đạn chì kim loại.

“Thay vì tạo điều kiện cho quyền biểu tình, chính quyền Ấn Độ đã đàn áp trước bằng lệnh cắt liên lạc, rào chắn và gián đoạn giao thông. Họ lại còn cố đè bẹp bằng vũ lực không cần thiết và quá mức nhằm vào người biểu tình ôn hòa, kể cả trẻ em,” Aakar Patel, Chủ tịch Hội đồng Ân xá Quốc tế tại Ấn Độ, chỉ trích.

Dùng hơi cay, dùi cui

Cảnh sát đã sử dụng lựu đạn hơi cay để giải tán đám đông ở nhiều nơi tại New Delhi. Amnesty cảnh báo “lựu đạn hơi cay giải phóng năng lượng nổ quá mức là cực kỳ nguy hiểm và cần bị cấm trong các cuộc tụ họp công cộng”, đồng thời ghi nhận lựu đạn được bắn thẳng vào người biểu tình thay vì bắn vòng qua đầu, trái với hướng dẫn của Liên Hợp Quốc.

Tổ chức này cũng xác minh việc cảnh sát dùng lathi, dùi cui đặc trưng của Ấn Độ, để đánh người biểu tình. Đặc phái viên Liên Hợp Quốc về tra tấn coi lathi là công cụ “tàn nhẫn, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm” vì gây lực tác động mạnh hơn dùi cui thường, làm đau dữ dội và tăng nguy cơ chấn thương nghiêm trọng. Amnesty còn phát hiện những người đàn ông mặc thường phục đánh người biểu tình trong khi cảnh sát đứng cạnh không can thiệp; nhiều sĩ quan không đeo biển tên hoặc số hiệu theo quy định.

Phản ứng của phe đối lập

Lãnh đạo Rahul Gandhi cáo buộc Bộ trưởng Nội vụ Amit Shah hoặc đã ra lệnh dùng vũ khí sát thương, vậy “ông ấy có tội”, hoặc không nắm tình hình, khiến ông “bất tài” với vai trò này. Gandhi cũng ngồi phản đối bảy tiếng trước trụ sở cảnh sát Delhi để buộc lực lượng này nhận đơn tố cáo của Sahil Lochab, 19 tuổi, mất thị lực một mắt vì đạn chì.

Trong đơn, Lochab, sinh viên Đại học Delhi, cho biết cơ thể có hơn 200 mảnh đạn, bác sĩ nói khả năng phục hồi thị lực dưới 1%. “Cha mẹ tôi không nên nhận một cuộc gọi báo tin con trai họ đã chết vì một vụ thiếu trách nhiệm. Đây là lý do tôi phải lên tiếng,” Lochab viết.