Ai Cập: Nhà báo bị buộc tội khủng bố sau khi cả tòa soạn bị bắt giữ

Một nhà báo Ai Cập đã bị buộc tội tham gia tổ chức khủng bố, vài ngày sau khi toàn bộ tòa soạn của một nền tảng truyền thông độc lập bị bắt giữ trong đợt được các nhóm nhân quyền mô tả là đàn áp tự do báo chí.

Tuần trước, nhà chức trách đã bắt giữ sáu nhà báo của Matsadaash – nền tảng kiểm chứng thông tin và điều tra độc lập, có nghĩa đen là “đừng tin” – với cáo buộc hoạt động không có giấy phép và phát tán tin giả thay cho tổ chức Muslim Brotherhood bị cấm.

Sáu nhà báo gồm Abdallah Qadri, Mohamed Ashraf, Mohamed Adel, Islam Barakat, Mohamed Mahmoud và Omar Helal đã bị lực lượng an ninh bắt giữ trong hai ngày.

Hôm Chủ nhật, nhà chức trách Ai Cập buộc tội Ashraf tham gia tổ chức khủng bố và lan truyền tin giả, theo tuyên bố của Sáng kiến Ai Cập vì Quyền Cá nhân (EIPR), một tổ chức phi chính phủ. Cáo buộc được đưa ra sau cuộc thẩm vấn kéo dài từ 22 giờ đến 8 giờ sáng, tập trung hoàn toàn vào các tài liệu do Matsadaash công bố, theo nhóm nhân quyền này.

Ashraf sẽ bị tạm giữ 15 ngày để điều tra, trong khi tung tích của năm nhà báo còn lại vẫn chưa được xác định.

Abdelrahman Mansour, đồng sáng lập nền tảng, phủ nhận mọi liên hệ với Muslim Brotherhood – phong trào xuyên quốc gia bị Ai Cập liệt vào danh sách tổ chức khủng bố năm 2013 sau khi cựu Tổng thống Mohamed Morsi, một nhân vật cấp cao của Brotherhood, bị lật đổ trong cuộc đảo chính. Mansour gọi các vụ bắt giữ là “một trong những cuộc tấn công nghiêm trọng nhất vào báo chí trong lịch sử hiện đại của Ai Cập”.

“Các đồng nghiệp của tôi đang làm điều mà nhà báo nên làm: đặt những câu hỏi khó, phát hiện sự thật và đưa tin về các vấn đề ảnh hưởng đến đời sống người dân. Họ xứng đáng được ghi nhận vì công việc của mình. Thay vào đó, nhà của họ bị khám xét và cả sáu người bị bắt đi,” ông nói. “Chính phủ phải trả lời câu hỏi này: tại sao lại bắt sáu nhà báo? Họ đã làm gì ngoài việc làm công việc của mình?”

The Guardian đã liên hệ với Cơ quan Thông tin Nhà nước Ai Cập để xin bình luận nhưng chưa nhận được phản hồi vào thời điểm đăng bài.

Hôm thứ Bảy, hàng chục nhà báo đã tổ chức ngồi biểu tình bên ngoài Hội Nhà báo Ai Cập (EJS) ở Cairo, yêu cầu trả tự do cho các nhân viên Matsadaash. Các thành viên cho biết họ sẽ duy trì cuộc biểu tình không thời hạn cho đến khi các nhà báo được thả, và EJS nói sẽ triệu tập cuộc họp khẩn vào thứ Hai.

EJS đã gửi yêu cầu tới Bộ Nội vụ và công tố viên để trả tự do cho các nhà báo, cũng như cung cấp thông tin về nơi họ bị giam giữ.

Hơn 80 nhóm nhân quyền, bao gồm Tổ chức Theo dõi Nhân quyền và Ủy ban Bảo vệ Nhà báo, đã lên án các vụ bắt giữ là hành vi vi phạm tự do và yêu cầu trả tự do ngay lập tức cho các nhân viên Matsadaash.

Các vụ bắt giữ diễn ra chỉ hơn một tuần sau khi chính phủ Mỹ miễn áp dụng điều kiện nhân quyền đối với 320 triệu USD (242 triệu bảng) viện trợ quân sự cho Ai Cập, với lý do Cairo có “vai trò hữu ích” đối với an ninh quốc gia Mỹ sau chiến tranh Mỹ-Iran.

Mỹ cung cấp khoảng 1,3 tỷ USD viện trợ cho Ai Cập mỗi năm, nhưng một phần phụ thuộc vào việc chính phủ Ai Cập đáp ứng các yêu cầu nhất định về nhân quyền và dân chủ. Mỹ đã nhiều lần giữ lại một phần viện trợ kể từ cuộc đảo chính năm 2013 do hồ sơ nhân quyền kém của Ai Cập, nhưng phần lớn vẫn duy trì dòng tiền.

Năm nay, Washington đã miễn hoàn toàn yêu cầu nhân quyền, vì việc này là “thiết yếu đối với quan hệ Mỹ-Ai Cập và các ưu tiên an ninh quốc gia của Mỹ”, theo một bản ghi nhớ của Bộ Ngoại giao được Reuters tiết lộ.

Mansour nói ông không chắc liệu các vụ bắt giữ có liên quan đến việc miễn trừ gần đây hay không, nhưng cho rằng: “Việc Mỹ sử dụng điều khoản miễn trừ an ninh quốc gia đối với các điều kiện nhân quyền trong nhiều năm, cùng sự sẵn lòng của các quốc gia khác nhắm mắt làm ngơ trước hồ sơ nhân quyền của Ai Cập… chắc chắn tạo điều kiện cho những vi phạm như thế này xảy ra dễ dàng hơn.”

Cairo đã nhiều năm đối mặt với chỉ trích về các vi phạm nhân quyền, với tổ chức giám sát nhân quyền Freedom House nói rằng lực lượng an ninh Ai Cập “tham gia vào các vi phạm nhân quyền và giết người ngoài vòng pháp luật mà không bị trừng phạt”.

Kể từ khi Tổng thống Ai Cập Abdel Fatah al-Sisi lên nắm quyền trong cuộc đảo chính lật đổ Morsi, các quyền tự do dân sự đã bị hạn chế và phe đối lập chính trị trong nước bị đàn áp dữ dội.

Ai Cập xếp thứ 169 trong số 180 quốc gia trên chỉ số Tự do Báo chí của Reporters Without Borders. Tự do báo chí bị hạn chế chặt chẽ ở nước này và các nền tảng độc lập như Matsadaash rất hiếm. Khoảng 26 nhà báo đang bị giam trong các nhà tù Ai Cập, theo EJS.