10 năm FOIP: Nhật Bản mở rộng hợp tác Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương sang Trung Đông
Naoto Hisajima
Nhân kỷ niệm 10 năm chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP), Nhật Bản tuyên bố mở rộng khuôn khổ hợp tác sang Trung Đông, tập trung vào an ninh hàng hải, chuỗi cung ứng kiên cường và phát triển bền vững. Tokyo nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do hàng hải tại eo biển Hormuz và tăng cường hợp tác với các đối tác trong khu vực. Chiến lược được điều chỉnh nhằm đối phó với những thách thức địa chính trị mới nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Trong bối cảnh thế giới trải qua biến động cấu trúc lớn nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản nhấn mạnh việc thích ứng chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) để đối phó với những thách thức mới trong thập kỷ qua. Khuôn khổ FOIP do cựu Thủ tướng Shinzo Abe khởi xướng từ 10 năm trước dựa trên nhận định Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương sẽ trở thành trung tâm phát triển toàn cầu.
Theo tuyên bố của chính phủ Nhật Bản, các nguyên tắc cơ bản của FOIP không thay đổi, bao gồm duy trì tự do và pháp quyền, tôn trọng đa dạng, bao trùm và cởi mở. Tuy nhiên, trước sự gia tăng của các cuộc xung đột và cạnh tranh quyền lực, an ninh kinh tế và xây dựng chuỗi cung ứng kiên cường trở thành ưu tiên hàng đầu, cùng với hỗ trợ nâng cao năng lực an ninh hàng hải.
Một điểm nhấn mới là việc Nhật Bản khẳng định tầm quan trọng của việc đảm bảo tự do hàng hải an toàn cho mọi quốc gia qua eo biển Hormuz. Hồi tháng 3/2026, Nhật Bản đã tham gia tuyên bố chung về vấn đề này và tăng cường hợp tác với các nước liên quan cùng Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Việc khôi phục ổn định tại eo biển Hormuz được xem là nhu cầu cấp thiết đối với chuỗi logistics toàn cầu và lợi ích công quốc tế.
Về an ninh quốc phòng, Nhật Bản duy trì chính sách phòng vệ thuần túy trong khuôn khổ Hiến chương Liên Hợp Quốc. Ba văn kiện an ninh chiến lược gồm Chiến lược An ninh Quốc gia, Chiến lược Phòng vệ Quốc gia và Chương trình Xây dựng Phòng vệ được sửa đổi từ năm 2022 nhằm đối phó với môi trường an ninh phức tạp nhất thời hậu chiến, bao gồm việc triển khai hệ thống không người lái và các cuộc chiến kéo dài.
Trong quan hệ với Trung Đông, Nhật Bản sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác thông qua các biện pháp thực tế như củng cố chuỗi cung ứng kiên cường, tăng cường an ninh hàng hải, cải thiện kết nối chất lượng cao và hỗ trợ phát triển lấy con người làm trung tâm. Tokyo cũng cam kết viện trợ phát triển chính thức (ODA) và hỗ trợ nâng cao năng lực dựa trên nhu cầu thực tế của các đối tác.
FOIP ở tuổi thứ 10 không chỉ là khẩu hiệu tĩnh mà là khuôn khổ sống động để duy trì trật tự quốc tế tự do, rộng mở dựa trên pháp quyền, đồng thời là cầu nối từ chia rẽ và đối đầu đến hòa giải và hợp tác xuyên suốt Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Trung Đông và hơn thế nữa.
