10 năm Brexit: Cử tri ủng hộ rời EU vẫn không hối tiếc

Mười năm sau cuộc trưng cầu dân ý lịch sử, nước Anh vẫn chia rẽ về Brexit. Dù các cuộc thăm dò cho thấy đa số người dân hiện hối tiếc, nhưng những người từng bỏ phiếu rời EU vẫn kiên định với lựa chọn của mình.

“Những lý lẽ cho Brexit giờ vẫn phần lớn giống như hồi đó: chủ quyền, dân chủ và giành lại quyền kiểm soát,” Giáo sư Robert Tombs từ Đại học Cambridge, người ủng hộ Brexit, nói với Al Jazeera. Chủ đề “kiểm soát” là trọng tâm của chiến dịch “Rời đi”, với kêu gọi kiểm soát nhập cư và giành lại chủ quyền từ EU – vốn bị coi là một nhóm giới tinh hoa xa rời thực tế.

Mối quan hệ giữa Anh và EU vốn nhiều sóng gió ngay từ khi gia nhập những năm 1970. Các cuộc khủng hoảng như “Thứ Tư đen tối” năm 1992, khi Anh không thể duy trì đồng bảng trong cơ chế tỷ giá của EU, hay cuộc chiến gay gắt xung quanh Hiệp ước Maastricht đã tạo ra rạn nứt sâu sắc trong chính trường Anh, dẫn đến cuối cùng là Brexit.

Nhiều người ủng hộ Brexit kỳ vọng lá phiếu của họ sẽ làm giảm nhập cư. Tuy nhiên, dù đã rời EU, nhập cư vào Anh lại tăng vọt dưới thời Thủ tướng Boris Johnson – hiện tượng được các nhà phê bình cánh hữu gọi là “Boriswave”. Di cư ròng tăng từ khoảng 224.000 người năm 2019 lên hơn 600.000 người năm 2022 và 906.000 người năm 2023, tương đương mức tăng 302%.

“Chúng ta đã giành lại quyền kiểm soát nhập cư,” David Goodhart, người đứng đầu bộ phận nhân khẩu học tại Policy Exchange, một viện nghiên cứu thiên hữu, thừa nhận. “Nhưng vấn đề là chúng ta đã dùng sự tự do đó để mở rộng nó.” Ông đổ lỗi cho sự thất bại của các chính phủ Anh trong việc tận dụng các cơ hội sau Brexit, đồng thời cho rằng đại dịch COVID-19, chiến tranh Ukraine và hỗn loạn chính trị nội bộ đã làm gia tăng bất an xã hội.

Mặc dù Brexit chưa thể thúc đẩy nền kinh tế Anh như kỳ vọng, một số dự báo bi quan của phe “Ở lại” cũng không thành hiện thực. Không có suy thoái tức thời, mất việc làm quy mô lớn hay làn sóng di cư của nhân tài khỏi lĩnh vực tài chính như lo ngại. “Brexit không phải là thảm họa kinh tế như nhiều người tuyên bố,” Goodhart nói, và chỉ ra rằng nó thực sự có tác động khá nhỏ so với suy thoái kinh tế toàn cầu.

Những người ủng hộ Brexit chỉ ra một số thành tựu nhất định: “Anh đã ký thêm các thỏa thuận thương mại mà nếu còn là thành viên EU thì không thể. Cũng có một số nới lỏng quy định nhẹ nhàng, như về chỉnh sửa gen, điều đã không thể xảy ra trong EU,” Kristian Niemietz, giám đốc biên tập tại Viện Kinh tế (IEA), cho biết. Tuy nhiên, ông cho rằng Anh đã “quá rụt rè” trong các cải cách và thương mại tự do cùng quy định nhẹ nhàng là cách để “biến Brexit thành một thành công muộn màng”.

Đối với những người vẫn ủng hộ quyết định rời EU sau một thập kỷ, điều quan trọng là nước Anh đã tồn tại trước những dự báo thất bại. Giáo sư Tombs kết luận: “Sự khác biệt chính giữa Anh và các nước EU khác là chúng tôi đã được quyền bỏ phiếu. Không ai khác ở châu Âu được trao quyền lựa chọn đó. Chúng tôi đã có.”