Xuất khẩu dầu vùng Vịnh tăng vọt giữa làn sóng tấn công tàu tại Hormuz

Xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh đã phục hồi đáng kể trong những ngày gần đây, bất chấp làn sóng tấn công nhằm vào tàu thuyền quanh eo biển Hormuz gia tăng, theo các chuyên gia hàng hải và đơn vị theo dõi tàu.

Công ty phân tích dữ liệu hàng hải Kpler cho biết dòng chảy dầu vùng Vịnh, không tính Iran, đã trở lại mức hơn 81% so với trước chiến tranh trong tháng 9, trong khi xuất khẩu dầu thô của toàn khu vực Trung Đông vượt mức trước chiến tranh trong 14 ngày của tháng này. Tuy nhiên, đà phục hồi diễn ra song song với việc các vụ tấn công tàu chở dầu gia tăng, khiến các hãng vận tải phải đối mặt với chi phí vận chuyển, bảo hiểm và an ninh cao hơn.

Hôm thứ Ba, 12 thành viên thủy đoàn trên một tàu chở dầu mang cờ Panama đã bị thương trong một vụ tấn công bằng vật thể bay không xác định khi đang đi qua eo biển Hormuz, theo tuyên bố của Bộ Ngoại giao Ấn Độ.

Trước khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran bắt đầu ngày 28/2, eo biển Hormuz thường tiếp nhận khoảng 125 tàu thương mại lớn mỗi ngày, và lượng hàng đi qua đây chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.

Để trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ - Israel, Iran đã thực tế phong tỏa eo biển, trong khi Washington duy trì lệnh phong tỏa các cảng của Iran.

Các vụ tấn công tàu gần đây

Tình hình an ninh tại eo biển Hormuz tiếp tục xấu đi ngay cả khi lượng dầu rời khỏi khu vực tăng lên. Theo dịch vụ tình báo hàng hải Marisks, ít nhất 7 vụ việc liên quan đến tàu chở dầu đã được báo cáo trong tuần qua.

Ngày 1/10, tàu chở dầu thô cực lớn (VLCC) MT Kazimah III mang cờ Kuwait bốc cháy sau khi bị đánh trúng khi đang di chuyển qua eo biển, khiến 5 thủy thủ được giải cứu an toàn. Ngày 4/10, tàu Aframax Lipsi mang cờ Liberia bị đánh trúng ở phía đông bắc đảo Jazirat Umm al-Fayarin của Oman, làm hư hại phòng máy nhưng không có thương vong.

Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết kể từ ngày 2/10, mỗi ngày đều ghi nhận ít nhất một vụ tấn công tại eo biển Hormuz hoặc vịnh Aden, nơi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn nhắm vào các tàu liên quan đến Saudi Arabia. Hôm thứ Hai, một tàu chở dầu chuẩn bị vào eo biển Hormuz gần Oman đã bị lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) yêu cầu quay đầu hoặc đối mặt với nguy cơ bị tấn công, theo UKMTO.

Lượng dầu qua eo biển Hormuz

Bất chấp các vụ tấn công, xuất khẩu dầu từ khu vực đã tăng mạnh. Theo dữ liệu sơ bộ của Kpler, trung bình động 7 ngày đối với xuất khẩu dầu thô Trung Đông đạt 18,3 triệu thùng/ngày vào ngày 30/9, so với mức trung bình khoảng 18 triệu thùng/ngày trong 12 tháng trước chiến tranh. Vortexa ước tính riêng trung bình động 14 ngày đối với xuất khẩu dầu thô và condensate của Trung Đông đã đạt 18,6 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ lượng dầu đó thực sự được vận chuyển qua Hormuz. Kpler ước tính khoảng 40% xuất khẩu dầu hiện đi vòng qua eo biển, trong khi phần lớn dầu thô đi qua được chuyển tải giữa các tàu ngoài khơi.

Một phần nhờ xuất khẩu dầu gia tăng, giá dầu tiếp tục giảm. Dầu Brent - chuẩn toàn cầu - giảm 0,75% xuống 99,57 USD/thùng hôm thứ Ba, còn dầu WTI của Mỹ giảm 1,2% xuống 88,37 USD/thùng, theo dữ liệu từ Oilprice.com.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần nhận công lao cho sự gia tăng dòng chảy dầu, tuyên bố Washington kiểm soát eo biển và lực lượng Mỹ đang bảo vệ thành công các tàu qua Hormuz. Iran bác bỏ thông tin lượng dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này tăng lên, cho rằng con số là “không đáng kể” và nước này vẫn kiểm soát hiệu quả eo biển.

Cách dầu vượt qua Hormuz

Sự phục hồi xuất khẩu dầu phần lớn nhờ Saudi Arabia sử dụng hạ tầng xuất khẩu thay thế và hệ thống vận chuyển dầu thô ngày càng phức tạp quanh Hormuz. Chuyên gia Tamas Varga của PVM Oil Associates nhận định nguồn cung dầu thô Trung Đông tăng lên nhờ hai yếu tố: việc sử dụng hiệu quả đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia và chuyển tải tàu sang tàu quanh eo biển Hormuz.

Đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia vận chuyển dầu từ các mỏ ở phía đông nước này tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ ở phía tây. Hoạt động chuyển tải tàu sang tàu diễn ra khi các tàu con thoi nhỏ hơn, thường tắt thiết bị định vị để khó bị phát hiện, vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz trước khi dỡ hàng lên các tàu lớn hơn đang chờ bên kia eo biển.

Tính bền vững của dòng chảy

Ông Varga cho rằng dòng chảy hiện tại có thể được duy trì miễn là các phương thức và tuyến đường đó còn an toàn. Đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia đã từng bị đóng tạm thời do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, chẳng hạn như vụ do các nhóm do Iran hậu thuẫn phóng từ Iraq hồi tháng 9.

“Dòng chảy sẽ bền vững trừ khi các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền, tuyến hàng hải hoặc đường ống nối lại - điều hiện chưa có dấu hiệu sắp xảy ra nhưng có thể xảy ra bất cứ lúc nào nếu căng thẳng địa chính trị bùng phát”, ông nói.

Tuy nhiên, việc duy trì dòng chảy cũng gây áp lực lên hệ thống vận tải. Chuyên gia Chris Beauchamp của IG Group cho biết hệ thống tàu con thoi ở vùng Vịnh đang phát huy hiệu quả trong việc đưa dầu ra ngoài, nhưng cần rất nhiều tàu. Nhu cầu đó đẩy chi phí vận chuyển lên cao và làm giảm nguồn tàu sẵn có ở nơi khác, trong khi các khách hàng châu Á ngày càng phải tìm nguồn dầu thô từ xa hơn.

“Trước đây là câu chuyện về nguồn cung, giờ đây là câu chuyện về cơ chế vận tải cơ bản. Tàu không thể đóng qua một đêm”, ông Beauchamp nói.

Ông Varga cho biết giá dầu vẫn ở mức tương đối cao - hiện dưới 100 USD/thùng so với khoảng 72 USD trước khi chiến tranh nổ ra - do chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng. Tuần trước, các thành viên Nhóm G7 thông báo sẽ giải phóng tới 100 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, bao gồm dầu diesel, nhằm kiểm soát giá. Việc giải phóng thêm dầu thô và diesel có thể giúp hạ nhiệt giá, nhưng với tồn kho toàn cầu vốn đã mỏng, một diễn biến xấu thêm về an ninh Trung Đông có thể nhanh chóng đẩy giá lên trở lại.

“Chỉ một thỏa thuận hòa bình bền vững và đáng tin cậy giữa Mỹ và Iran, cùng việc mở lại eo biển Hormuz vĩnh viễn và vô điều kiện, mới có thể tái lập nguyên trạng trước xung đột”, ông Varga nói.

Hôm thứ Hai, Tổng giám đốc Saudi Aramco Amin Nasser cảnh báo tác động của gián đoạn có thể kéo dài lâu sau khi Hormuz mở lại, ngay cả khi điều đó xảy ra. Phát biểu tại hội nghị Energy Intelligence ở London, ông Nasser cho biết gần 3 tỷ thùng dầu đã bị mất kể từ khi xung đột bắt đầu vào cuối tháng 2, và việc tái thiết tồn kho cạn kiệt trong khi đáp ứng nhu cầu có thể mất tới hai năm.

“Hệ thống đang chịu căng thẳng”, ông nói thêm.