Vùng đệm của Israel ở Lebanon có nhắm đến các mỏ khí đốt?

Việc Israel thiết lập “vùng đệm an ninh” ở miền nam Lebanon, kéo dài ra vùng biển Địa Trung Hải, đang gây lo ngại cho các chuyên gia. Họ cho rằng đây là động thái nhằm chiếm lãnh hải Lebanon, nơi có tiềm năng dầu khí.

Bản đồ “vùng đệm” do người phát ngôn tiếng Ả Rập của quân đội Israel, Avichay Adraee, công bố vào ngày 19/4, vài ngày sau khi Mỹ làm trung gian cho lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon. Khu vực này kéo dài khoảng 10 km về phía bắc biên giới Israel-Lebanon, chiếm khoảng 6% lãnh thổ Lebanon. Israel tuyên bố cần vùng đệm này để ngăn chặn các cuộc tấn công từ chiến binh Hezbollah.

Tuy nhiên, kể từ đó, các cuộc tấn công của Israel đã vượt xa ranh giới “Vạch Vàng”, làm dấy lên lo ngại về tham vọng mở rộng ra cả vùng biển Lebanon. Israel đã giết hại gần 3.700 người tại Lebanon, vi phạm lệnh ngừng bắn tháng 4. Động thái này diễn ra sau khi cuộc chiến của Mỹ-Israel nhằm vào Iran lan sang Lebanon, sau khi Hezbollah bắn rocket vào Israel hồi tháng 3.

Một lệnh ngừng bắn hồi tháng 10 ở Dải Gaza, cũng do Mỹ làm trung gian, đã tạo ra một vùng đệm tương tự của Israel, nơi nước này đang chiếm hơn 60% lãnh thổ.

Liệu vùng đệm có nhắm vào khí đốt của Lebanon?

Các chuyên gia cho biết vùng đệm mới này không chỉ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn mà còn hấp thụ dự án khí đốt Qana của Lebanon. Quyền khai thác tại khu vực này đã được bảo đảm cho Lebanon theo thỏa thuận phân định biển năm 2022 do Mỹ làm trung gian với Israel.

Đường phân định mới của Israel xâm nhập vào vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Lebanon, bao gồm hai lô Block 9 và Block 8 thuộc mỏ khí Qana. Hồi tháng 1, tập đoàn TotalEnergies (Pháp), Eni (Italy) và QatarEnergy đã ký giấy phép thăm dò với chính phủ Lebanon cho Block 8.

Các báo cáo về tiềm năng khí đốt ngoài khơi Lebanon đã có từ đầu những năm 1990, nhưng việc khai thác gặp nhiều khó khăn. Theo chuyên gia dầu khí Laury Haytayan, Lebanon có 10 lô ngoài khơi, nhưng chỉ Block 8 có hợp đồng khai thác. Việc thăm dò ở Block 4 và Block 9 trước đó không hiệu quả, và Lebanon chưa có trữ lượng khí đốt đã được chứng minh.

Vi phạm thỏa thuận hàng hải 2022?

Thỏa thuận phân định biển năm 2022, do Mỹ làm trung gian, đã thiết lập ranh giới rõ ràng giữa Israel và Lebanon. Luật sư hàng hải Aref Fakhry gọi đây là “một hiệp ước ràng buộc hai quốc gia”. Ông cho rằng việc Israel mở rộng vào EEZ của Lebanon là “hành vi chiếm đất trắng trợn” và vi phạm luật pháp quốc tế, cụ thể là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Khu vực Israel đưa vào “vùng đệm” bao gồm vùng lãnh hải 12 hải lý của Lebanon.

Trong khi đó, Bộ trưởng Năng lượng Lebanon Joe Saddi khẳng định bản đồ vùng đệm của Israel không thay đổi giá trị pháp lý của thỏa thuận phân định biển.

Lebanon có thể làm gì?

Các chuyên gia cho rằng Lebanon có thể kêu gọi Mỹ gây áp lực ngoại giao lên Israel, hoặc viện dẫn các công ước quốc tế như Công ước về Lãnh hải năm 1958 và UNCLOS. Lebanon cũng có thể yêu cầu Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc can thiệp, hoặc sử dụng Công ước Barcelona về bảo vệ Địa Trung Hải. Chuyên gia Haytayan nhấn mạnh bất kỳ hoạt động nào của Israel hoặc các công ty quốc tế trong EEZ của Lebanon đều là bất hợp pháp, khiến các công ty dầu khí quốc tế khó có thể tham gia.

So sánh với Gaza

Các nhà phân tích chỉ ra sự tương đồng giữa hành động của Israel ở Lebanon và Gaza. Tại Gaza, Israel đã phá hủy phần lớn đội tàu đánh cá và áp đặt các hạn chế nghiêm ngặt. Mỏ khí Gaza Marine, được phát hiện từ năm 2000, vẫn chưa được khai thác do Israel ngăn cản. Chuyên gia Haytayan cho rằng Israel đang gây áp lực lên Lebanon để có lợi thế trên bàn đàm phán về tài nguyên.

Các nhà nghiên cứu cũng so sánh sự tàn phá môi trường ở Gaza và miền nam Lebanon, bao gồm cả việc sử dụng phốt pho trắng, gọi đây là “diệt chủng sinh thái” (ecocide). Nhà nghiên cứu Ahmed Baydoun nhận định Israel có chiến lược phát triển vùng đệm thông qua việc phá hủy làng mạc và cảnh báo sơ tán, và câu hỏi đặt ra là các cuộc xâm nhập này sẽ đi xa đến đâu.