Vì sao Trump lại đe dọa ném bom Oman lần thứ hai?

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa lên tiếng đe dọa sẽ ném bom Oman nếu nước này “cản đường” tiến trình thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Iran và Oman đang đàm phán về việc mở lại eo biển Hormuz, trong khi Tehran nhiều lần khẳng định sẽ không đối thoại trực tiếp với Washington.

Trong cuộc phỏng vấn với kênh Fox News hôm thứ Hai, ông Trump nói rằng Iran nên đầu hàng và tuyên bố chính quyền của ông đã mở một kênh liên lạc trực tiếp với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Khi được hỏi về vai trò của Oman, ông Trump đáp: “Nếu Oman cản đường, chúng tôi sẽ ném bom chúng”.

Người phát ngôn IRGC bác bỏ tuyên bố về kênh đối thoại trực tiếp, gọi đây là “lời nói dối” và là “ảo tưởng” của ông Trump do thất bại trong chiến tranh.

Đe dọa lặp lại

Đây không phải lần đầu tiên ông Trump đe dọa Oman. Hồi tháng 5, tại một cuộc họp nội các, khi phóng viên hỏi về khả năng Iran và Oman cùng giám sát vận tải qua eo biển Hormuz, ông Trump đáp: “Không ai được kiểm soát nó. Đó là vùng biển quốc tế, và Oman sẽ phải cư xử như những nước khác, nếu không chúng tôi sẽ phải cho nổ tung họ”.

Bộ Ngoại giao Mỹ sau đó đã đăng lại bình luận này trên mạng xã hội, xác nhận ông Trump ám chỉ Oman chứ không phải Iran.

Bối cảnh căng thẳng eo biển Hormuz

Trong nhiều tuần qua, Iran và Oman đã tiến hành đàm phán trực tiếp, với trung gian từ Qatar, nhằm đạt thỏa thuận quản lý giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu trước khi chiến tranh bùng nổ.

Hôm thứ Hai, phía Iran cho biết hai nước đã đạt thỏa thuận về tuyến vận tải mới và đang chuẩn bị tuyên bố chung. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói đây là lần đầu tiên một cơ chế được xây dựng nhằm bảo vệ quyền chủ quyền của cả hai nước ven eo biển và đảm bảo đi lại an toàn cho tàu thương mại.

Thỏa thuận tiềm năng này có thể đi ngược lại yêu cầu cốt lõi của Washington rằng Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz như một điều kiện kết thúc chiến tranh. Các chuyên gia cho rằng ông Trump cũng có thể tức giận vì Mỹ bị loại khỏi thỏa thuận liên quan đến eo biển này.

Giáo sư Laleh Khalili, chuyên gia về vùng Vịnh tại Đại học Exeter, nhận định: “Một giải pháp được trung gian mà không có sự can thiệp của Mỹ, cho phép Oman và Iran quản lý hoạt động qua Hormuz, sẽ cho thấy nước Mỹ yếu thế như thế nào”.

Mỹ và Iran cũng bất đồng gay gắt về việc Iran có được thu phí tàu thuyền qua eo biển hay không. Cuối tháng 7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cảnh báo Iran không được đánh thuế tàu thuyền qua Hormuz. Vài ngày trước đó, ông Trump tuyên bố sẽ không có phí qua eo biển này, trừ khi do Mỹ thu.

Ngày 14/8, ông Trump còn tuyên bố trước những người ủng hộ rằng ông có kế hoạch tuyên bố eo biển Hormuz là “lãnh thổ” của Mỹ sau khi đánh bại Iran. Phó Ngoại trưởng Iran Kazem Gharibabadi đáp trả đầy thách thức: “Eo biển Hormuz không thể bị chiếm bằng một dòng tweet, một tàu sân bay, một sắc lệnh hay một bài phát biểu tranh cử. Iran không sợ hãi trước các mối đe dọa hay màn phô trương lực lượng”.

Oman, vốn nổi tiếng trung lập, chưa công khai tuyên bố ý định tham gia cùng Iran kiểm soát eo biển Hormuz. Mỹ và Oman là đối tác thân cận với quan hệ kéo dài gần 200 năm, gồm nhiều hiệp ước hợp tác an ninh, thương mại tự do. Dù vậy, Oman đã phải hứng chịu nhiều cuộc tấn công từ Iran nhằm vào các mục tiêu quân sự Mỹ trong khu vực.

Cuộc khủng hoảng đã khiến giá dầu thế giới tăng vọt. Giá dầu Brent đã có lúc vượt 100 USD/thùng, có thời điểm lên tới 119 USD, so với mức khoảng 66 USD trước khi chiến tranh bắt đầu.