Vì sao ông Trump ủng hộ tân Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định ủng hộ ông Ali al-Zaidi, một doanh nhân ngân hàng 40 tuổi chưa từng giữ chức vụ chính trị, làm Thủ tướng Iraq. Quyết định này gây bất ngờ nhưng lại thể hiện rõ động cơ của Washington muốn ngăn chặn ảnh hưởng của Iran tại Iraq.

Ban đầu, liên minh các đảng Shiite thân Iran, Khung Hợp tác (Coordination Framework), ủng hộ cựu Thủ tướng Nouri al-Maliki. Tuy nhiên, Washington coi việc bổ nhiệm một thủ tướng thân Iran là “ranh giới đỏ”, đặc biệt khi các cuộc tấn công của lực lượng dân quân thân Iran nhắm vào Mỹ vẫn tiếp diễn. Ông Trump đã công khai phản đối al-Maliki và đe dọa cắt toàn bộ viện trợ cho Iraq nếu ông này được bổ nhiệm.

Chiến dịch gây áp lực của Washington diễn ra nhanh chóng và quyết liệt. Mỹ đình chỉ chuyển tiền mặt từ doanh thu dầu mỏ của Iraq, vốn được giữ tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, cũng như ngừng hỗ trợ an ninh và hợp tác với các cơ quan an ninh Iraq. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo những ai tiếp tay cho bạo lực của dân quân “sẽ phải chịu trách nhiệm”.

Trước sức ép đó, Khung Hợp tác đã phải nhượng bộ. Sau khi thất bại trong việc thông qua ứng cử viên Bassem al-Badry do al-Maliki hậu thuẫn, liên minh này đã họp và chỉ trong 25 phút đã nhất trí chọn Ali al-Zaidi làm ứng cử viên thỏa hiệp.

Tổng thống Trump ngay lập tức tuyên bố đây là chiến thắng. Ông gọi điện cho al-Zaidi, mời ông tới thăm Washington và đăng trên Truth Social chúc mừng “một chính phủ mới không có khủng bố, mang lại tương lai tươi sáng cho Iraq”. Với các phóng viên tại Nhà Trắng, ông Trump thẳng thắn tuyên bố: “Với sự giúp đỡ của chúng tôi, ông ấy đã thắng”.

Washington tin tưởng al-Zaidi vì ba lý do chính. Thứ nhất, ông là người ngoài cuộc theo định hướng kinh doanh, từng là Chủ tịch Ngân hàng Hồi giáo Al-Janoob. Sự thiếu kinh nghiệm chính trị của ông lại là lợi thế, giúp ông trở thành lựa chọn dễ chấp nhận cả trong nước và quốc tế. Thứ hai, dù ngân hàng của ông từng bị cấm giao dịch bằng đô la vào năm 2024 vì nghi ngờ rửa tiền và tránh lệnh trừng phạt thay cho Iran, nhưng cả ngân hàng và cá nhân al-Zaidi không bị Mỹ trừng phạt. Điều này cho thấy ông không hoàn toàn vướng vào mạng lưới Iran tại Iraq. Thứ ba, al-Zaidi cho phép một thỏa thuận rộng hơn diễn ra, với các nhượng bộ đáng kể từ phía Iraq.

Sự ủng hộ của Washington có điều kiện. Một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết, Mỹ yêu cầu “các hành động cụ thể” từ chính phủ al-Zaidi, bao gồm “trục xuất các lực lượng dân quân khủng bố khỏi mọi thể chế nhà nước, cắt hỗ trợ từ ngân sách Iraq và ngừng trả lương cho các tay súng dân quân”. Các cơ sở của Mỹ tại Iraq đã hứng chịu hơn 600 cuộc tấn công từ dân quân thân Iran kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran vào ngày 28/2/2026.

Theo Hiến pháp Iraq, al-Zaidi có 30 ngày để trình nội các trước Quốc hội, cần 167 phiếu để thông qua. Ông hứa sẽ đưa Iraq trở thành “một quốc gia cân bằng trong khu vực và quốc tế”. Sự nghiệp chính trị của al-Maliki coi như kết thúc sau can thiệp của ông Trump.

Những thách thức lớn đang chờ al-Zaidi. Mỹ muốn chính phủ mới giải tán các lực lượng dân quân thân Iran. Ông có thể tiếp cận từ khía cạnh kinh tế: cắt lương cho hàng chục nghìn tay súng, khiến nhiều phe phái giải tán, và một số ít có thể được sáp nhập vào quân đội Iraq. Việc xuất khẩu dầu mỏ bị tê liệt do đóng cửa eo biển Hormuz cũng là vấn đề cấp bách. Tuy nhiên, Baghdad có thể được cứu trợ nếu Washington giải phóng các khoản tiền từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang, tùy thuộc vào tiến bộ trong vấn đề dân quân.