Ukraine giành lại lãnh thổ ở Donetsk, Mỹ nới lỏng trừng phạt dầu mỏ Nga

Trong tuần qua, quan hệ Mỹ - Ukraine chịu áp lực đặc biệt khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt dầu mỏ đối với Nga. Động thái này khiến giới chức Ukraine lo ngại rằng Washington có thể đã hạn chế quyền tiếp cận của Kyiv đối với các dịch vụ tình báo và vệ tinh của Mỹ, làm suy yếu năng lực phòng thủ của nước này.

“Thật đáng tiếc khi chúng tôi đang mất đi một đối tác mạnh mẽ,” Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy nói với nhà báo Piers Morgan, đề cập đến Mỹ. “Thật đau lòng khi Tổng thống Trump chọn một phía, không phải phía chúng tôi. Đây không phải là phía đúng của lịch sử.”

Ngày 9/10, Trump mời Nga bán 1,8 triệu tấn dầu diesel ra thị trường toàn cầu trước cuối năm nhằm giúp hạ giá vận tải. Động thái này trên thực tế đảo ngược Đạo luật Lindsey Graham, vốn được Trump ký thành luật vài ngày trước đó, cho phép ông áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với những quốc gia mua dầu của Nga.

Theo Tổng thống Zelenskyy, các đối tác của Ukraine đã không chia sẻ thông tin tình báo về việc 5 tên lửa đạn đạo đang hướng tới Kyiv vào ngày 13/10. Những tên lửa này đã đánh trúng Nhà máy Nhiệt điện số 4 của Kyiv, một trong những cơ sở lớn nhất của thủ đô, gây mất điện. Ông không nêu tên quốc gia cụ thể.

Ngày 14/10, Nga tiếp tục oanh kích cơ sở hạ tầng điện của Ukraine, cùng thời điểm Ukraine báo cáo đã hạn chế sử dụng dịch vụ định vị vệ tinh của SpaceX để phòng thủ. Trong vòng 24 giờ, Nga phóng 850 máy bay không người lái và 39 tên lửa, đánh trúng 30 mục tiêu năng lượng tại 19 vùng của Ukraine, bất chấp việc Trump đã tuyên bố lệnh ngừng bắn năng lượng hôm 11/10.

“Mức độ coi thường Mỹ một cách trắng trợn như vậy từ phía Nga chưa từng thấy trước đây,” Zelenskyy nói.

Starshield, thành phần quân sự của mạng vệ tinh Starlink do SpaceX sở hữu, đã giới hạn Ukraine sử dụng dịch vụ định vị ở tốc độ 160 km/h. Điều này khiến Ukraine mất dấu các tên lửa đánh chặn khi bay trên tốc độ đó, gây khó khăn hoặc không thể ngăn chặn máy bay không người lái Geran-4 của Nga, vốn bay với tốc độ vượt 500 km/h. Theo Zelenskyy, 6 trong 10 máy bay không người lái của Nga hiện là loại động cơ phản lực.

“Hệ thống Starshield do chính phủ Mỹ sở hữu và kiểm soát. Mọi giới hạn về tốc độ hay sử dụng đều do quân đội Mỹ và cuối cùng là Tổng thống Mỹ quyết định,” chủ sở hữu SpaceX Elon Musk viết.

Các nguồn tin tại Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết dịch vụ Starshield bắt đầu trở lại bình thường từ ngày 15/10. Ukraine bị Nga không kích dữ dội đến mức việc mất khả năng định vị tên lửa đánh chặn trong thời gian dài có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Trong tháng 9, không quân Ukraine đã đánh chặn hơn 4.700 máy bay không người lái và tên lửa các loại.

Starshield cũng quan trọng không kém đối với khả năng của Ukraine trong việc cản trở các chiến dịch tấn công của Nga. Ukraine đã gây thiệt hại nặng cho các tuyến tiếp vận của Nga trong nhiều tháng, tấn công xe chở nhiên liệu, cầu, kho đạn và hệ thống phòng không. Chỉ riêng trong tháng 9, quân đội Ukraine cho biết đã đánh trúng 40 sở chỉ huy và 50 cơ sở hậu cần.

Dữ liệu từ Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine cho thấy các cuộc tấn công giảm từ trung bình 2.300 vụ/ngày xuống còn 1.678 vụ vào ngày 14/10 và 1.053 vụ vào ngày 15/10. Đây không phải lần đầu tiên dịch vụ bị gián đoạn dưới chính quyền Trump. Hồi tháng 3, Mỹ cũng đã ngừng chia sẻ tình báo với Ukraine, giúp Nga giành lại vùng Kursk mà Ukraine từng phản công chiếm giữ.

Ukraine giành lại lãnh thổ

Bất chấp những khó khăn trong tuần, Ukraine vẫn tiếp tục giành lại lãnh thổ. Quân đoàn 3 của Ukraine đã kết thúc giai đoạn thứ tư của Chiến dịch Vivaldi tại vùng Donetsk phía đông, thu hồi thêm 100 km vuông lãnh thổ, theo chỉ huy quân đoàn Andrii Biletskyi.

Điều này nâng tổng lợi ích của chiến dịch lên 275 km vuông và 16 khu dân cư kể từ tháng 8, đồng thời khiến thành quả của Nga trong cả năm nay gần như bằng không. Chiến dịch được thiết kế để đẩy lùi nỗ lực chiếm thị trấn Lyman của Nga. Một cuộc phản công riêng ở phía nam cũng đẩy lùi nỗ lực kiểm soát Dobropillya của Nga. Ukraine coi hai động thái này là nỗ lực bao vây các “thành phố pháo đài” Sloviansk và Kramatorsk theo thế gọng kìm.

Các cuộc phản công của Ukraine đã kéo lực lượng Nga ra khỏi hướng trực diện Sloviansk và Kramatorsk, làm tê liệt phần này của mặt trận. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Washington cho biết: “Lực lượng Nga trung bình khoảng 14 cuộc tấn công mỗi ngày theo hướng Sloviansk trong tháng 8/2026, 5 cuộc trong tháng 9/2026 và 3 cuộc mỗi ngày cho đến nay trong tháng 10/2026.”

“Lực lượng Nga trung bình khoảng 3 cuộc tấn công mỗi ngày theo hướng Kramatorsk trong tháng 8/2026, 1 cuộc trong tháng 9/2026 và chỉ trung bình 0,3 cuộc cho đến nay trong tháng 10/2026,” ISW cho biết.

“Chúng tôi đang ngăn chặn mọi nỗ lực tiến công hoặc xâm nhập của đối phương,” Zelenskyy nói. “Các vị trí của Ukraine trên mặt trận vẫn vững chắc, và năm nay chúng mạnh nhất trong một thời gian dài.”

Zelenskyy cho biết lực lượng Nga đông hơn Ukraine từ 6 đến 8 lần ở một số khu vực mặt trận, và có vẻ như họ vừa nhận được viện binh. Robert Brovdi, chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, nói việc tăng quân số “đồng nghĩa với sự gia tăng đáng kể” thương vong của Nga.

Trong hai tuần đầu tháng 10, thương vong của Nga tăng 25% so với hai tuần đầu tháng 9 và gần 60% so với hai tuần đầu tháng 8, theo Brovdi. Tại Dobropillya, thương vong của Nga cao hơn bất kỳ nơi nào khác trên mặt trận, cao hơn 43% so với tháng 9 và gấp đôi tháng 8.

Thành công của Ukraine một phần nhờ sản xuất máy bay không người lái tự thiết kế trong nước với sự hợp tác của các đồng minh châu Âu. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết đơn đặt hàng năm 2026 cao hơn một nửa so với năm 2025, và khối lượng giao hàng gần gấp bốn lần năm ngoái.

Trong khi Ukraine tôn trọng lệnh ngừng bắn năng lượng của Trump trong ba ngày, họ đã trở lại tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga vào ngày 15/10. Ukraine cũng tiếp tục tấn công các mục tiêu phi năng lượng trong suốt tuần. Ngày 9/10, họ đánh trúng một cơ sở sản xuất chất nổ và nhiên liệu tên lửa ở Nizhny Novgorod, cùng một nhà máy sản xuất phụ gia nhiên liệu tên lửa ở vùng Tver.

Ngày 15/10, Ukraine phá hủy 4 máy bay chiến đấu Sukhoi và làm hư hại 2 chiếc khác tại sân bay Borisoglebsk ở vùng Voronezh. Ukraine cũng nhắm vào 3 trung tâm dữ liệu của công ty dịch vụ đám mây Nga Yandex, phá hủy hoặc làm tê liệt các trung tâm ở Sasovo, Kaluga và Vladimir từ ngày 8 đến 11/10. Họ cũng đánh trúng một trung tâm dữ liệu của Sberbank vào ngày 14/10. Các cuộc tấn công khiến người Nga mất dịch vụ thanh toán trực tuyến và các dịch vụ khác.