Ukraine bước vào mùa đông khắc nghiệt giữa giao tranh và khủng hoảng năng lượng

Khi mùa đông đang đến gần, Nga đã dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel và đang chuẩn bị bán hàng trăm nghìn tấn cho Mỹ cùng nhiều quốc gia khác. Động thái này nằm trong một thỏa thuận được đàm phán giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin, dẫn đến việc Bộ Tài chính Mỹ ban hành miễn trừ trừng phạt đối với nhiên liệu Nga.

Thỏa thuận được đưa ra giữa lúc khủng hoảng nguồn cung và giá năng lượng toàn cầu leo thang. Đối với Trump, ý nghĩa chính trị còn quan trọng hơn: ông công bố thỏa thuận chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ, khi đảng Cộng hòa có nguy cơ mất thế đa số ở cả hai viện Quốc hội.

Việc Trump tìm đến Putin và nhà lãnh đạo Nga có khả năng đáp ứng yêu cầu phản ánh vai trò then chốt của Nga trên thị trường năng lượng toàn cầu. Nhưng nó cũng cho thấy Nhà Trắng sẵn sàng gạt bỏ một đồng minh trong lúc yếu thế – ở đây là Ukraine – để phục vụ lợi ích trong nước.

Hiện chưa rõ thỏa thuận này có tạo bước ngoặt trong cách tiếp cận của Mỹ đối với cuộc chiến ở Ukraine hay không. Số phận của thỏa thuận Anchorage năm ngoái cho thấy cần thận trọng. Việc Trump bất ngờ nhắc đến “lệnh ngừng bắn năng lượng” – điều Nga không chấp nhận – sau thỏa thuận có vẻ như là cách Tổng thống Mỹ cân bằng giữa một động thái hướng về Moskva với một động thái trấn an Kiev và châu Âu.

Dù sao đi nữa, lập trường nước đôi của Mỹ không giúp ích gì cho Ukraine và các đồng minh châu Âu khi họ vật lộn với khủng hoảng năng lượng và những tổn thất tiếp diễn.

Xung đột ngay từ đầu đã không chỉ là chuyện trên chiến trường. Khi phương Tây do Mỹ dẫn đầu vào mùa xuân 2022 tuyên bố “đánh bại chiến lược Nga” là mục tiêu hàng đầu, họ hy vọng các lệnh trừng phạt sẽ “biến đồng rúp thành giấy vụn”, như Tổng thống Mỹ khi đó là Joe Biden từng nói, khiến nền kinh tế Nga kiệt quệ và dẫn đến sụp đổ quân sự. Như đã biết, điều này không thành hiện thực.

Giờ đây, Ukraine và các đồng minh châu Âu đối mặt với một mùa đông khó khăn nữa, thử thách khả năng chịu đựng để tiếp tục cuộc chiến tiêu hao.

Chiến lược của họ – leo thang bằng chiến dịch không kích mạnh vào các mục tiêu sâu trong lãnh thổ Nga – cũng không hiệu quả. Kỳ vọng là người dân Nga, một khi bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chiến tranh, sẽ nổi dậy và buộc Điện Kremlin đồng ý ngừng bắn, mang lại thời gian nghỉ ngơi cần thiết cho Ukraine. Kết quả lại ngược lại: sự ủng hộ dành cho chính sách của Điện Kremlin tăng lên chứ không giảm.

Để trả đũa chiến dịch này – mà Putin thừa nhận tiêu tốn 1% GDP của Nga – quân đội Nga đã phát động chiến dịch riêng. Họ gỡ bỏ một phần kiềm chế tự đặt ra và bắt đầu tấn công những mục tiêu trước đây né tránh, như tàu chở hàng đến và đi từ Ukraine, cầu qua sông Dnieper và các trung tâm dữ liệu.

Một số nhà quan sát tự hỏi liệu với Nga, đây có phải là cách “leo thang để xuống thang” – sáu đến chín tháng không chiến dữ dội kết hợp với tiến triển trên bộ có thể đưa xung đột đến hồi kết.

Thật vậy, kinh tế Ukraine đang chịu tổn thất nghiêm trọng. Các cảng Biển Đen không còn xử lý được xuất khẩu lúa mì; ngành thép đình trệ sản xuất; logistics đường sắt bị gián đoạn do thiếu đầu máy hoạt động.

Trong khi đó, Kiev không chỉ bị tấn công hàng ngày mà gần như liên tục bằng drone và tên lửa. Triển vọng cho thủ đô Ukraine trong mùa đông tới rất ảm đạm. Chính quyền địa phương đã bắt đầu kêu gọi người dân rời đi vì các biện pháp chuẩn bị mùa đông như dự phòng sưởi ấm, dự trữ lương thực và nước có thể không đủ để vượt qua những tháng lạnh giá.

Tuy vậy, nhà lãnh đạo Ukraine Volodymyr Zelenskyy vẫn kiên quyết như thường. Với ông, không có đường lùi. Nếu đồng ý rút quân khỏi phần còn lại của Donetsk theo yêu cầu của Putin, ông phải lo cho tính mạng mình. Nếu có bầu cử tổng thống mới ở Ukraine, rõ ràng ông sẽ thua. Khi thua, các bên bảo trợ sẽ bỏ rơi ông – giống như họ từng làm với những người như Mikheil Saakashvili, cựu tổng thống Gruzia, hiện đang thụ án trong nhà tù ở Tbilisi.

Giới chính trị gia Ukraine gần đây có phần bất an hơn, nhưng họ không chia rẽ với Zelenskyy về vấn đề chiến tranh và hòa bình. Những người theo chủ nghĩa dân tộc trong nước và các nhà tài trợ phương Tây kiên quyết rằng cuộc chiến sẽ tiếp diễn.

Đặc biệt với châu Âu, cuộc chiến này không phải về Ukraine mà là về Nga. Cơ hội hiện tại để sử dụng quốc gia từng là nước cộng hòa lớn thứ hai trong Liên Xô cũ nhằm làm suy yếu Nga – đối thủ lịch sử của châu Âu – quá hấp dẫn để bỏ lỡ. Châu Âu, bên chi trả một nửa ngân sách Kiev, dường như nghĩ rằng có thể tiếp tục chiến đấu “đến người Ukraine cuối cùng”, với hy vọng giết được nhiều người Nga hơn và làm tê liệt đất nước họ.

Điều này không nhằm xoa dịu mối đe dọa Nga được cho là sắp xảy ra, vốn là một chiêu đánh lạc hướng. Nga chính xác là kẻ thù trước cửa mà EU cần để giữ mình đoàn kết. Chủ nghĩa Keynes quân sự là cách để khởi động lại nền kinh tế, và việc gắn nhãn các đối thủ chính trị là “tay sai của Putin” cực kỳ thuận tiện.

Bên cạnh đó, một số thành viên EU và NATO đang ngấm ngầm theo đuổi chủ nghĩa phục thù lịch sử: Đức vì thất bại của Hitler năm 1945, Ba Lan vì nhiều lần bị chia cắt, Thụy Điển vì Nga chấm dứt vị thế cường quốc của họ, Anh vì mất đế chế, v.v.

Cuối cùng, sau khi đầu tư hàng trăm tỷ vào Kiev, châu Âu sẽ không rút lui ở Ukraine cho đến khi tổn thất tài chính và chính trị bắt đầu vượt qua lợi ích từ việc sử dụng Ukraine như một bên thay mặt. Hoặc cho đến khi một phiên bản của cuộc khủng hoảng tên lửa hạt nhân Cuba năm 1962 khiến họ tỉnh ngộ.

Khả năng chịu đựng đã được thử thách của Nga trong cuộc chiến này vượt trội so với Ukraine về vật chất và so với châu Âu về phi vật chất, điều có thể sẽ quyết định những gì xảy ra trong tương lai.

Có khả năng cả Ukraine và châu Âu sẽ sống sót qua mùa đông tới – bất chấp mọi tổn thất, thiếu thốn và đau khổ. Họ sẽ sống để chiến đấu một ngày khác – nghĩa là một hoặc hai năm nữa (hoặc ít hơn, như Putin gần đây gợi ý) – nhưng cuối cùng Kiev chắc chắn sẽ thua, và châu Âu sẽ phải miễn cưỡng chấp nhận thất bại của đồng minh trong khi giả vờ rằng sự tồn tại của một nhà nước Ukraine tàn dư là một loại chiến thắng nào đó.

Các quan điểm trong bài viết này là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.