UAE áp lệnh cấm vận thương mại vô thời hạn với Iran

Ngày 19/8, Bộ Ngoại giao UAE ra tuyên bố đình chỉ mọi hoạt động thương mại, trao đổi hàng hóa và giao dịch tài chính với Iran cho đến khi có thông báo mới. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang, theo cáo buộc của Bộ Quốc phòng UAE, các lực lượng Iran đã phóng hai tên lửa đạn đạo, một quả rơi xuống vùng biển lãnh thổ nước này và một quả rơi bên ngoài.

Bộ Quốc phòng UAE cho rằng các tên lửa này nhằm vào hoạt động hàng hải và cam kết "kiên quyết đối phó với mọi âm mưu đe dọa an ninh quốc gia hoặc hàng hải trong khu vực". Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Iran bác bỏ cáo buộc là "vô căn cứ". Người phát ngôn Esmaeil Baghaei cho rằng đây là "chiến dịch cờ giả" trong bối cảnh chiến tranh giữa Mỹ-Israel và Iran.

Các nhà phân tích nhận định lệnh cấm vận này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi Iran phụ thuộc nhiều vào UAE cho các mặt hàng nhập khẩu thiết yếu và khả năng tiếp cận thị trường tài chính. Tướng về hưu Mark Kimmitt, cựu trợ lý Ngoại trưởng Mỹ, nhận xét với Al Jazeera: "Theo nhiều cách, lệnh cấm vận của UAE còn có ý nghĩa hơn cả lệnh cấm vận của Mỹ", nhắc đến các lệnh trừng phạt và phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng biển Iran.

Động thái mới diễn ra chỉ vài ngày sau khi bản ghi nhớ (MoU) giữa Mỹ và Iran ký ngày 17/6 hết hạn vào thứ Hai, với triển vọng gia hạn rất ít.

Bối cảnh căng thẳng leo thang

Iran đã nhiều lần tấn công UAE kể từ khi chiến tranh nổ ra vào ngày 28/2 với các cuộc không kích của Mỹ-Israel vào Tehran khiến Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng. Iran đã phóng hơn 530 tên lửa đạn đạo, 26 tên lửa hành trình và hơn 2.200 máy bay không người lái nhằm vào các mục tiêu tại UAE, mà Tehran gọi là tài sản quân sự Mỹ. UAE khẳng định các địa điểm dân sự cũng bị trúng tên lửa hoặc mảnh vỡ từ hệ thống phòng thủ THAAD và Patriot.

Vào ngày 1/3, cảng Jebel Ali ở Dubai - cảng nước sâu nhân tạo lớn nhất thế giới - đã bị tấn công. Một ngày sau đó, hỏa hoạn xảy ra tại kho nhiên liệu Musaffah ở phía tây nam Abu Dhabi sau khi trúng máy bay không người lái. Ngày 17/3, hoạt động bốc dỡ dầu tại cảng Fujairah bị đình trệ một phần sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Ngày 18/5, một vụ hỏa hoạn gần nhà máy điện hạt nhân Barakah sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.

Theo số liệu thống kê, các cuộc tấn công của Iran đã khiến 15 người thiệt mạng tại UAE, trong đó có hai quân nhân, một nhà thầu dân sự và 12 dân thường, cùng 246 người bị thương.

Cuộc tấn công mới nhất là lần đầu tiên nhằm vào UAE kể từ tháng 5, chỉ vài ngày sau khi Abu Dhabi cáo buộc Tehran tấn công hai tàu của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) ở eo biển Hormuz. Iran cũng phủ nhận vụ việc này.

Quan hệ thương mại UAE - Iran

Dữ liệu từ Đài quan sát Độ phức tạp Kinh tế (OEC) cho thấy thương mại chính thức giữa UAE và Iran đạt 6,2 tỷ USD vào năm 2023, trong đó UAE xuất khẩu sang Iran khoảng 5,8 tỷ USD và nhập khẩu khoảng 450 triệu USD. Iran nhập khẩu điện thoại trị giá 2,81 tỷ USD từ UAE, cùng máy tính, thuốc lá và các loại hạt; ngược lại xuất khẩu hạt, trái cây, gia vị, động vật giáp xác và đá xây dựng.

Ngoài thương mại chính thức, UAE từ lâu cũng là trung gian thương mại phi chính thức quan trọng, giúp Iran vượt qua các lệnh trừng phạt. Khi các nhà xuất khẩu phương Tây ngừng bán hàng trực tiếp, các thương nhân Dubai đã mua rồi tái xuất hàng tiêu dùng, thiết bị công nghiệp và thực phẩm vào Iran.

Iran là một trong những quốc gia bị trừng phạt nặng nề nhất thế giới. Các lệnh trừng phạt đã khiến GDP bình quân đầu người của Iran giảm từ 8.000 USD năm 2012 xuống 5.000 USD năm 2024.

Ảnh hưởng của lệnh cấm vận

Ông Kimmitt cho rằng lệnh cấm vận thương mại của UAE có thể gây tổn hại cho Iran hơn bất kỳ lệnh trừng phạt nào của Mỹ cho đến nay. Dubai đã trở thành đối tác thương mại quan trọng nhất của Tehran, vượt qua Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ, cung cấp khoảng một phần ba lượng hàng nhập khẩu hàng năm của Iran.

UAE đã đình chỉ vận chuyển hàng hóa trực tiếp với Iran từ đầu tháng 3, chỉ vài ngày sau khi chiến tranh bắt đầu, và nối lại thương mại vào cuối tháng 6 qua cảng Jebel Ali. Cảng này do Tập đoàn DP World vận hành, là trung tâm trung chuyển hàng hóa quan trọng cho khu vực tiểu lục địa Ấn Độ, châu Phi và châu Á, đồng thời lâu nay là cửa ngõ giao thương trung chuyển hàng hóa vào Iran.

Ngoài hàng hóa, Dubai còn là trung tâm tài chính toàn cầu, giúp Iran có kênh chuyển tiền kín đáo lách qua các lệnh trừng phạt quốc tế. Ông Kimmitt đánh giá động thái của UAE đủ nghiêm trọng để Tehran có thể coi là "gần như một hành động chiến tranh", ví von giống với lệnh cấm vận gần như toàn diện mà Mỹ áp đặt lên Nhật Bản sau Thế chiến II.