Tunisia: Gia tăng áp lực lên các tổ chức xã hội dân sự

Tunisia – Human Rights Watch (HRW) vừa công bố báo cáo dài 49 trang hôm thứ Tư, ghi nhận tình trạng chính quyền nước này gia tăng mạnh mẽ áp lực đối với các tổ chức xã hội dân sự, thông qua các vụ bắt giữ, tạm giam, điều tra tài chính, đình chỉ hàng loạt và đe dọa giải thể các hiệp hội.

Theo báo cáo, các nhà chức trách đã truy tố ít nhất 47 người có liên quan đến các tổ chức phi chính phủ và giam giữ ít nhất 10 người trong thời gian tạm giam phòng ngừa kéo dài hơn 14 tháng, vượt quá thời hạn tối đa theo luật pháp Tunisia. Sau các phiên tòa diễn ra vào năm 2025 và 2026, ít nhất 14 người có liên quan đến các tổ chức xã hội dân sự đã bị kết án tù.

Một trong những trường hợp nổi bật là nhà hoạt động nhân quyền Saadia Mosbah, bị kết án 8 năm tù và nộp phạt nặng với cáo buộc tội phạm tài chính vào ngày 19/3. Năm nhân viên của các tổ chức hỗ trợ người xin tị nạn cũng bị kết án do các cáo buộc liên quan đến công việc của họ. Các tổ chức này sau đó đã phải ngừng hoạt động.

Chiến dịch trấn áp không chỉ nhắm vào các nhà hoạt động mà còn mở rộng sang các tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực nhạy cảm, đặc biệt là vấn đề di cư. Từ tháng 5 đến tháng 12/2024, giới chức đã bắt giữ nhiều nhân viên của các nhóm hỗ trợ người tị nạn và người di cư, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng về cách đối xử với người châu Phi hạ Sahara. Tổng thống Kais Saied từng tuyên bố rằng sự hiện diện của người di cư châu Phi hạ Sahara là một phần của “kế hoạch tội phạm” nhằm thay đổi thành phần nhân khẩu học của Tunisia.

Các nhà chức trách đã sử dụng luật hình sự hóa việc hỗ trợ người nước ngoài cư trú bất hợp pháp và luật “chống khủng bố” và phòng chống rửa tiền năm 2015 để đưa ra các cáo buộc mà HRW gọi là lạm dụng đối với các nhà bảo vệ nhân quyền và nhân viên NGO. Áp lực cũng được thực hiện dưới hình thức tài chính, khi cuối năm 2024, Lữ đoàn Điều tra và Phòng chống trốn thuế đã thông báo điều tra ít nhất 12 hiệp hội, bao gồm cả văn phòng khu vực của Tổ chức Ân xá Quốc tế và nhóm chống tham nhũng I Watch. Các cuộc điều tra đã dẫn đến việc đóng băng tài khoản ngân hàng của ít nhất hai hiệp hội và gây khó khăn cho hoạt động của họ.

Từ tháng 7 đến tháng 10/2025 và lại từ tháng 4 đến tháng 5 năm nay, chính quyền đã sử dụng Sắc lệnh 2011-88 về hiệp hội để đình chỉ hoạt động của ít nhất 20 tổ chức xã hội dân sự. HRW cho rằng các vụ đình chỉ có nhiều bất thường về thủ tục, khi nhiều hiệp hội không nhận được cảnh báo chính thức theo luật định. Các tổ chức như Al Khatt và Mnemty đang phải đối mặt với nguy cơ bị giải thể. Các nhà hoạt động cho biết các vụ truy tố đang tạo ra môi trường sợ hãi, khiến nhiều người phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi lên tiếng hoặc tổ chức hoạt động. Các nhà báo cũng bị ảnh hưởng nặng nề, với việc bị chặn lại khi tác nghiệp, bị yêu cầu xuất trình giấy tờ hoặc bị tịch thu thiết bị. Số phóng viên ảnh đã giảm khoảng một nửa do mất việc hoặc các hãng truyền thông nước ngoài ngần ngại hợp tác.

HRW kêu gọi chính quyền Tunisia chấm dứt các cuộc điều tra lạm dụng, thả các nhà hoạt động bị giam giữ, hủy bỏ các bản án bất công và yêu cầu quốc hội rút lại các dự luật hạn chế quyền tự do hiệp hội. Tổ chức này cũng kêu gọi Liên minh châu Âu và các nước thành viên gây áp lực để Tunisia chấm dứt tình trạng này. “Bằng cách phá bỏ không gian cho xã hội dân sự, chính quyền đang cố gắng đảm bảo không còn ai để giám sát họ”, Bassam Khawaja, Phó giám đốc khu vực Trung Đông và Bắc Phi của HRW, nhấn mạnh.