Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phải đối mặt với một bài toán nan giải mang tên Iran, khi mà mọi toan tính của ông dường như đều đưa Washington vào một vũng lầy mới, khó lối thoát. Sự leo thang căng thẳng giữa hai nước trong những tuần gần đây không chỉ làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến tranh toàn diện mà còn khiến nhiều nhà quan sát liên tưởng đến những sai lầm lịch sử của Mỹ tại Trung Đông.
Căng thẳng bắt nguồn từ quyết định của ông Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2018 và tái áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế hà khắc. Washington hy vọng chiến dịch gây sức ép tối đa sẽ buộc Tehran phải nhượng bộ. Tuy nhiên, kết quả lại đi theo hướng ngược lại: Iran kiên quyết khẳng định lập trường, tăng cường hoạt động làm giàu uranium và liên tục có những hành động thách thức trên biển và trong khu vực.
Theo giới phân tích, chính sách “gây sức ép tối đa” của ông Trump đã khiến Tehran đẩy mạnh các hoạt động quân sự theo kiểu “trả đũa không cân xứng”. Việc Mỹ triển khai thêm tàu sân bay và máy bay ném bom tới vùng Vịnh, cùng với những cảnh báo sử dụng vũ lực, được đánh giá là con dao hai lưỡi. Nó có thể ngăn chặn một hành động cụ thể nào đó của Iran, nhưng đồng thời cũng làm tăng nguy cơ xảy ra những tính toán sai lầm chết người.
Khác với các cuộc chiến tranh truyền thống, cuộc đối đầu với Iran ngày nay diễn ra trên nhiều mặt trận: không gian mạng, các nhóm ủy nhiệm, và cả cuộc chiến tranh thông tin. Iran đã cho thấy khả năng gây thiệt hại cho Mỹ thông qua các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và rải mìn trên biển, một cách để gây sức ép mà không khiêu khích trực tiếp.
So sánh với quá khứ, nhiều nhà sử học nhấn mạnh rằng Mỹ từng sa lầy ở Việt Nam, Afghanistan, và Iraq khi đánh giá thấp ý chí của đối phương, đồng thời ảo tưởng về khả năng quân sự của chính mình. Với Iran, vấn đề còn phức tạp hơn khi nước này có địa hình hiểm trở, lực lượng quân đội và dân quân rộng khắp, cùng với khả năng đóng cửa eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển dầu mỏ của thế giới.
Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump dường như đang bị mắc kẹt giữa lời hứa “chấm dứt các cuộc chiến bất tận” và việc không muốn tỏ ra yếu kém trước Iran. Các quan chức trong chính quyền Mỹ ngày càng chia rẽ: một phe ủng hộ giải pháp ngoại giao, phe còn lại thúc đẩy một phản ứng quân sự cứng rắn hơn.
Hệ quả là chính sách Iran của ông Trump – ban đầu được quảng cáo là một chiến lược đơn giản – giờ đây trở thành một mớ hỗn độn phức tạp, không có điểm thoát rõ ràng. Dù là cách thể hiện nào, mỗi động thái của Mỹ đều có thể phản tác dụng, và ngược lại, sự im lặng cũng bị coi là biểu hiện của điểm yếu. Chính vòng luẩn quẩn này đang đẩy Washington đến gần bờ vực của những quyết định mà hậu quả không thể lường trước được.
Kinh nghiệm lịch sử cho thấy, khi một siêu cường bước chân vào vũng lầy Trung Đông, việc rút chân ra thường tốn kém hơn nhiều so với việc bước chân vào. Với Iran, bài học đó dường như vẫn chưa được thấm nhuần trong Nhà Trắng, khi mà mỗi ngày trôi qua, tình thế càng trở nên nguy hiểm và khôn lường hơn.
