Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 27/5 đã đe dọa sẽ "cho nổ tung" Oman nếu quốc gia vùng Vịnh này tham gia tranh chấp về quyền kiểm soát Eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy chiến lược vận chuyển hơn 20% lượng dầu thô toàn cầu.
Phát biểu tại cuộc họp nội các ở Washington, ông Trump tuyên bố: "Không ai được kiểm soát eo biển đó. Đó là vùng biển quốc tế, Oman phải hành xử như mọi nước khác, nếu không chúng tôi sẽ cho nổ tung họ."
Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng Eo biển Hormuz không hoàn toàn là vùng biển quốc tế. Phần lớn eo biển nằm trong lãnh hải của Iran và Oman, trong khi một phần thuộc lãnh hải Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
Ai có quyền kiểm soát Eo biển Hormuz?
Eo biển Hormuz từ lâu là tuyến đường hàng hải quốc tế tự do. Sau cuộc tấn công chung Mỹ-Israel vào Iran ngày 28/2, Tehran đã đóng cửa eo biển và bắt đầu thu phí tới 2 triệu USD mỗi tàu đối với các tàu thuyền qua lại.
Luật hàng hải quốc tế cấm các quốc gia thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển tự nhiên, kể cả khi chúng không nằm trong vùng biển quốc tế. Tuy nhiên, các nước có thể cung cấp dịch vụ như bảo hiểm, bảo trì và hỗ trợ cập cảng.
Truyền hình Iran đưa tin Tehran và Washington đang tiến gần đến một bản ghi nhớ về việc Iran và Oman cùng kiểm soát eo biển, với các khoản phí được gọi là "phí dịch vụ" thay vì "phí qua eo biển". Chính quyền Trump bác bỏ thông tin này là "bịa đặt hoàn toàn".
Oman có vai trò gì trong chiến tranh Mỹ-Iran?
Oman, quốc gia 5,3 triệu dân, là đồng minh thân cận của Mỹ trong hơn 200 năm qua. Nước này cũng là bên trung gian hòa giải chính trong các cuộc đàm phán hạt nhân Mỹ-Iran trước khi chiến tranh nổ ra.
Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi từng gặp Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tại Washington vào ngày 27/2, một ngày trước khi cuộc chiến bắt đầu, để thảo luận về chương trình hạt nhân Iran. Ông Albusaidi cho biết các cuộc đàm phán đã đạt được "tiến bộ chưa từng có".
Không giống Qatar, Bahrain hay UAE, Oman không có căn cứ quân sự Mỹ. Tuy nhiên, nước này bị lôi kéo vào cuộc xung đột khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran nhằm vào tài sản quân sự và cơ sở hạ tầng năng lượng của Mỹ trong khu vực cũng đánh trúng cảng Duqm của Oman vào đầu tháng 3.
Tại sao Oman quan trọng?
Muhanad Seloom, chuyên gia tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu, nhận định Oman là "quốc gia vùng Vịnh duy nhất vừa là đối tác an ninh của Mỹ vừa là người đối thoại đáng tin cậy nhất của Iran trong thế giới Ả Rập".
Theo ông Seloom, viễn cảnh Iran và Oman cùng kiểm soát Eo biển Hormuz gây lo ngại cho Tổng thống Trump vì ba lý do: biến quyền kiểm soát của Iran thành hiện thực vĩnh viễn sau chiến tranh; tạo tiền lệ các quốc gia ven biển có thể kiếm lợi từ tuyến đường quốc tế; và mang lại cho Tehran một thắng lợi chiến lược vượt ra ngoài bất kỳ lệnh ngừng bắn nào.
Các cuộc đàm phán ngừng bắn lâu dài giữa Mỹ và Iran đang bế tắc. Sau lệnh ngừng bắn tạm thời ngày 8/4 và các cuộc đàm phán trực tiếp ở Islamabad đổ vỡ, hai bên liên tục đưa ra các đề xuất và phản đối thông qua trung gian Pakistan.
Trong diễn biến liên quan, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) cho biết đã nổ súng cảnh cáo bốn tàu thuyền, trong đó có một tàu chở dầu của Anh, cố gắng vượt qua Eo biển Hormuz. IRGC cũng tuyên bố tấn công một căn cứ không quân Mỹ để đáp trả cuộc tấn công của lực lượng Mỹ vào một địa điểm gần sân bay Bandar Abbas của Iran.
