Trẻ em Yemen phải rời bỏ trường học vì xung đột leo thang
Al Jazeera Staff
Xung đột bùng phát trở lại giữa lực lượng chính phủ Yemen và Houthi đã khiến hơn 137.000 học sinh mất quyền đến trường và hơn 150.000 người phải di tản. Tại tỉnh Taiz, nhiều trẻ em như cậu bé Ahmed 12 tuổi phải sống trong trại tị nạn không có trường học, đẩy cuộc khủng hoảng giáo dục vốn đã nghiêm trọng của Yemen vào tình trạng tồi tệ hơn.
Tại tỉnh Taiz, Yemen — Mỗi sáng, cậu bé Ahmed 12 tuổi thức dậy dưới mái lều trong một trại tị nạn ở khu Wadi Bani Khawlan, huyện Jabal Habashi, tỉnh Taiz. Cậu dành cả ngày chơi với những đứa trẻ khác hoặc nằm trong lều. Đó là sinh hoạt thường nhật của cậu suốt hai tuần qua, kể từ khi gia đình phải rời làng al-Ashroh ở phía tây thành phố Taiz.
Ahmed nói cuộc sống trong trại "thật nhàm chán". Cậu nhớ mọi thứ ở nhà và ở làng, đặc biệt là chiếc cặp sách và quãng đường đi bộ đến trường mỗi sáng.
"Con để lại cặp sách ở nhà khi chạy trốn giao tranh, và con không biết mình có còn được đeo nó, trở lại lớp học, gặp lại thầy cô và bạn bè nữa không", Ahmed nói.
Trại tị nạn nơi cậu ở không có trường học. Kể cả khi trở về làng cũ, ngôi trường của cậu cũng đã đóng cửa. Theo UNICEF, hàng trăm trường học tại các khu vực chịu ảnh hưởng xung đột ở Yemen đã phải tạm ngừng giảng dạy, khiến hơn 137.000 học sinh gián đoạn việc học.
Tổ chức này cho biết thêm hơn 57.000 trẻ em đã phải di tản do giao tranh chỉ trong hai tuần đầu tháng 9, con số dự kiến còn tăng khi xung đột tiếp diễn.
Sau bốn năm tương đối yên ổn, các cuộc đụng độ vũ trang giữa lực lượng ủng hộ chính phủ và Houthi đã leo thang mạnh trong tháng 8 và tháng 9, giáng thêm một đòn vào trường học và học sinh Yemen, đồng thời làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng giáo dục của quốc gia này.
Sinh tồn trước, giáo dục sau
Khi gia đình Ahmed đến trại tị nạn, họ phải ưu tiên ngay những nhu cầu thiết yếu: chỗ ở và sinh hoạt cơ bản.
"Trước khi chiến tranh đến nhà và trường của con, gia đình còn quan tâm con có làm xong bài tập về nhà không", Ahmed kể. "Hôm nay, không ai trong trại còn quan tâm đến chuyện học hành. Gia đình nào cũng tập trung vào lều, cái ăn và nước uống."
Việc đáp ứng những nhu cầu đó là bài toán khó với các tổ chức nhân đạo đang hỗ trợ người di tản. Ngày 2/10, Liên Hợp Quốc cho biết hơn 150.000 người đã phải rời bỏ nhà cửa vì xung đột bùng phát trở lại, và con số này được dự báo sẽ còn tăng. Đây là con số cộng thêm vào hơn 5 triệu người Yemen đã phải di tản kể từ khi cuộc chiến bắt đầu với việc Houthi kiểm soát Sanaa năm 2014.
Ông Mohammed Radman, điều phối viên về di tản thuộc Đơn vị Điều hành Quản lý Trại IDP tại huyện Jabal Habashi, nói với Al Jazeera rằng hàng nghìn học sinh đang phải di tản, nhiều em buộc phải gác lại việc học trong những gì ông mô tả là "hoàn cảnh kinh hoàng".
"Những học sinh này không có lựa chọn nào khác", Radman nói. "Tất cả trường học gần tiền tuyến đều đã đóng cửa. Kể cả khi các em muốn đi bộ hàng cây số mỗi ngày đến trường còn hoạt động, những trường đó cũng đã quá tải. Học sinh di tản không thể được tiếp nhận."
Ông chia trường học ở vùng xung đột thành ba nhóm: trường bị trưng dụng làm nơi trú ẩn cho người di tản, trường quá tải, và trường nằm trên hoặc sát tiền tuyến.
"Điều này tạo ra thách thức thực sự cho xã hội, chính phủ Yemen và các tổ chức quốc tế", ông nói.
"Vô gia cư và ăn xin đang chờ chúng"
Theo UNICEF, trước khi xung đột leo thang lần này, đã có 3,2 triệu trẻ em Yemen ngoài trường học.
Với làn sóng di tản mới và còn đang tiếp diễn, thử thách mà trẻ em Yemen phải đối mặt sẽ còn trầm trọng hơn, theo ông Tawfiq al-Humaidi, chủ tịch Tổ chức SAM về Quyền và Tự do.
"Cuộc chiến này khiến các em dễ rơi vào cảnh vô gia cư, ăn xin, và có nguy cơ bị tuyển mộ cưỡng bức", al-Humaidi nói. "Những lựa chọn ngoài lớp học dành cho trẻ em đều không an toàn."
Dù các gia đình hy vọng thời gian ở trại tị nạn chỉ là tạm thời, al-Humaidi cho rằng sự gián đoạn giáo dục do di tản có thể kéo dài.
Theo ông, thời gian ở trại tị nạn kéo dài có thể khiến trẻ em quen với nếp sinh hoạt khác, khiến việc trở lại trường về sau càng khó khăn hơn.
"Hệ quả không chỉ là mất mát bài vở, mà còn là mất đi sự bảo vệ xã hội và tâm lý mà trường học mang lại", al-Humaidi nói. "Khi trường học đóng cửa, trẻ em dễ bị bạo lực, bóc lột, tuyển mộ và lao động trẻ em hơn."
Tìm đường trở lại trường
Anh Abdulkarim, một giáo viên ở Taiz không muốn nêu tên đầy đủ, nói với Al Jazeera rằng dạy học trong "vùng chiến sự" là điều cực kỳ khó khăn.
"Khi học sinh nghe tiếng nổ, sợ đạn và phải sống trong những chiếc lều ọp ẹp, việc học không thể diễn ra. Tôi từng thấy những đứa trẻ nhỏ khóc thế nào khi nghe tiếng súng lớn", anh nói.
Theo Abdulkarim, điều ưu tiên là mang lại cho học sinh một môi trường an toàn.
"Khi có được điều đó, chúng ta có thể tìm cách đưa học sinh vào những trường còn hoạt động hoặc lập các trung tâm thay thế để các em tiếp tục được học", anh nói thêm.
Bà Afrah al-Humaiqani, nhà xã hội học ở Aden, cho rằng xung đột gần đây tại nhiều khu vực Yemen có nguy cơ tước đi cơ hội học tập của hàng nghìn học sinh, và cảnh báo điều này có thể góp phần tạo ra một "thế hệ mù chữ mới" ở nước này.
Tuy nhiên, theo bà al-Humaiqani, vẫn có thể giảm bớt tác động của cuộc khủng hoảng nếu chính phủ Yemen và các tổ chức quốc tế hợp tác, phối hợp hành động.
"Cần có những trại an toàn để học sinh cảm thấy được bảo vệ", bà nói. "Sau đó là cung cấp giáo viên và sách giáo khoa, các chương trình bù đắp kiến thức bị mất, và hỗ trợ tâm lý xã hội cho trẻ em."
