Tổng thống Mỹ nói chiến tranh với Iran 'không thể kéo dài lâu hơn nữa'

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Năm (7/8) nói với các phóng viên rằng ông tin cuộc chiến với Iran đang tiến gần đến hồi kết, đồng thời hứa hẹn giá xăng dầu sẽ giảm khi xung đột chấm dứt.

Trong khi đó, hãng tin Fars của Iran dẫn lời một nghị sĩ giấu tên cho biết một ủy ban quốc hội nước này đang xem xét dự luật sơ bộ nhằm cấm tàu thuyền của Mỹ, Israel và các nước "thù địch" khác đi qua eo biển Hormuz.

Tuyên bố của ông Trump

Phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày thứ Năm, ông Trump nói về cuộc chiến với Iran: "Tôi nghĩ nó sẽ sớm kết thúc. Tôi không nghĩ họ có thể kéo dài lâu hơn nữa." Ông cũng cho biết đang tham gia đàm phán với Tehran và nhận định: "Tôi nghĩ chúng ta đang làm tốt."

Tuy nhiên, Iran đã bác bỏ việc tổ chức đàm phán trực tiếp với Mỹ, khẳng định chỉ trao đổi với Oman về vấn đề kiểm soát eo biển Hormuz.

Cuối tuần trước, ông Trump đã hủy kế hoạch tấn công quân sự quy mô lớn vào Iran, tuyên bố rằng Tehran và các nước khác trong khu vực đã đề nghị Mỹ hoãn các cuộc không kích vì một đột phá ngoại giao đang đến gần.

Ông cũng phản ứng gay gắt trước các báo cáo truyền thông Mỹ cho rằng nước này có thể đang cạn kiệt vũ khí trong khu vực.

Khả năng chiến tranh kết thúc "sớm"

Ông Trump đã nhiều tháng khẳng định Iran đã bị đánh bại và xung đột sắp kết thúc, trong khi các quan chức Iran nhấn mạnh họ sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài.

Trong suốt cuộc chiến, ông Trump đã lặp lại khuôn mẫu đe dọa tấn công lớn vào Iran, sau đó rút lại lời đe dọa và nói rằng một thỏa thuận sắp đạt được. Ngày 7/4, ông từng đe dọa "cả một nền văn minh sẽ chết vào đêm nay" nếu Iran không mở eo biển Hormuz, nhưng sau đó rút lại và công bố lệnh ngừng bắn hai tuần.

Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy về Trách nhiệm Quốc gia, nhận định việc ông Trump liên tục leo thang rồi hủy bỏ các cuộc tấn công đã làm tổn hại triển vọng đạt giải pháp đàm phán cho cuộc chiến. "Đến một lúc nào đó, mọi sự tín nhiệm cho đàm phán sẽ biến mất", ông nói.

Các chuyên gia cho rằng ngay cả khi vấn đề quản lý eo biển Hormuz được giải quyết, cuộc chiến Mỹ-Iran vẫn chưa thể kết thúc, vì các cuộc đàm phán hòa bình rộng lớn hơn sẽ phải khởi động lại.

Alan Eyre, thành viên ngoại giao cấp cao tại Viện Trung Đông ở Washington, nhận định các cuộc đàm phán quan trọng hiện nay chỉ là giữa Iran và Oman về eo biển Hormuz. Iran đã quyết định không nói chuyện trực tiếp với Mỹ vì "không thể tin vào bất cứ điều gì Mỹ nói".

Phản ứng của Iran

Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf, cáo buộc ông Trump theo đuổi "ngoại giao sân khấu" trong bài đăng trên mạng xã hội X hôm thứ Năm.

"'Cuộc tấn công lớn sắp xảy ra... khoan đã, không sao, họ muốn đàm phán.' Đó là ngoại giao sân khấu lặp đi lặp lại", Ghalibaf viết, đồng thời kêu gọi Mỹ "thừa nhận sự thật" và thực hiện các cam kết.

Diễn biến đàm phán Hormuz

Dữ liệu vận chuyển cho thấy lượng tàu qua eo biển Hormuz, nơi Iran đóng cửa từ đầu tháng 3 sau khi Mỹ-Israel tấn công Tehran, đã giảm xuống còn 33 tàu trong tuần từ thứ Hai đến thứ Năm, so với 50 tàu tuần trước đó, theo hãng tin Reuters.

Một biên bản ghi nhớ được ký ngày 17/6 giữa Iran và Mỹ, theo đó Iran cam kết mở lại eo biển cho tàu thuyền tự do qua lại trong ít nhất 60 ngày. Tuy nhiên, cách diễn đạt mơ hồ của thỏa thuận đã dẫn đến bất đồng, chủ yếu về tuyến đường tàu nên đi. Tranh chấp lên đến đỉnh điểm khi Iran bắn vào một số tàu đi theo tuyến được Mỹ/Oman chấp thuận, sau đó Mỹ nối lại các cuộc tấn công.

Từ khi các cuộc tấn công chấm dứt tuần trước, Iran đã đàm phán với Oman để mở lại eo biển Hormuz. Hôm thứ Năm, hai nước đã đồng ý về tọa độ các tuyến hàng hải qua eo biển quan trọng này. Iran tuyên bố thỏa thuận "đang trên bờ vực hoàn tất". Trong khi đó, eo biển vẫn đóng cửa với hầu hết tàu thuyền và Mỹ duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Iran muốn duy trì quyền kiểm soát tàu thuyền đi qua vùng lãnh hải của mình tại eo biển Hormuz và muốn có quyền thu phí trong tương lai. Mỹ khẳng định Iran không nên kiểm soát eo biển và không được phép thu bất kỳ loại phí nào.

Các nhà phân tích cho rằng Mỹ sẽ phải nhượng bộ về việc từ chối cho Iran bất kỳ quyền kiểm soát nào, do áp lực mà chính quyền ông Trump đang phải chịu để mở lại eo biển Hormuz cho giao thông thương mại.

David Des Roches, cựu giám đốc phụ trách các vấn đề Bán đảo Ả Rập tại Bộ Quốc phòng Mỹ, nhận định bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào cũng khó có thể loại Iran khỏi việc quản lý một tuyến đường thủy nằm trên bờ biển của họ. "Tôi nghĩ các phác thảo sơ bộ của một thỏa thuận là Iran sẽ từ chối quyền đi lại tự do quốc tế trong các khu vực thuộc lãnh hải của họ", ông nói.