Tổng thống Iran Pezeshkian sắp thăm Pakistan sau đàm phán Mỹ-Iran

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian sẽ tới Islamabad vào ngày 22/4 (giờ địa phương) trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Pakistan. Đây là chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông kể từ khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2.

Chuyến thăm diễn ra chỉ một ngày sau khi Pakistan và Qatar thông báo vòng đàm phán cấp cao đầu tiên giữa Mỹ và Iran tại Burgenstock, Thụy Sĩ, đã đạt được lộ trình 60 ngày hướng tới một thỏa thuận cuối cùng. Theo các nhà phân tích, thời điểm này không phải ngẫu nhiên.

“Việc Pezeshkian tới Islamabad ngay sau khi ký Biên bản ghi nhớ cho thấy ông cần chuyển đổi thỏa thuận mong manh này thành vốn chính trị – trong nước, trong bộ máy nhà nước, trong khu vực và quốc tế. Ông cần chuyến thăm này nhiều hơn Pakistan cần,” ông Reza Khanzadeh, chuyên gia phân tích Trung Đông và giáo sư tại Đại học George Mason, nhận định với Al Jazeera.

Trong chuyến thăm, Tổng thống Pezeshkian sẽ hội đàm với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, người làm trung gian cho các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ, cùng Tổng thống Asif Ali Zardari. Theo Bộ Ngoại giao Pakistan, các quan chức cấp cao khác cũng sẽ tham dự gồm Chủ tịch Thượng viện Yousaf Raza Gilani, Chủ tịch Hạ viện Sardar Ayaz Sadiq, và Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Ishaq Dar.

Hai bên dự kiến thảo luận về kết quả đàm phán Thụy Sĩ cũng như các biện pháp tăng cường hợp tác song phương trong thương mại, năng lượng, an ninh biên giới và kết nối khu vực.

Quan hệ xây dựng qua khủng hoảng

Đây không phải lần đầu tiên Tổng thống Pezeshkian chọn Pakistan làm điểm đến nước ngoài. Sau cuộc chiến 12 ngày giữa Iran và Israel vào tháng 6/2025, ông đã đến Lahore trước khi tới Islamabad. Khi đó, 12 thỏa thuận song phương đã được ký kết, cùng cam kết nâng kim ngạch thương mại hai chiều lên 10 tỷ USD từ mức khoảng 3 tỷ USD.

“Pakistan là quốc gia đầu tiên Tổng thống Pezeshkian chọn để trực tiếp bày tỏ lòng biết ơn và trân trọng đối với cam kết, sự giúp đỡ và nỗ lực hòa giải từ giới chính trị, quân đội và nhân dân Pakistan,” ông Afzal Reza, trưởng văn phòng hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA tại Islamabad, nói.

Tuy nhiên, quan hệ hai nước không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Tháng 1/2024, Iran phóng tên lửa vào tỉnh Balochistan của Pakistan, nhằm vào nhóm vũ trang Jaish al-Adl. Pakistan đáp trả trong vòng 48 giờ bằng các cuộc tấn công vào các căn cứ của nhóm vũ trang tại tỉnh Sistan-Baluchestan của Iran. Hai bên triệu hồi đại sứ, leo thang được coi là một trong những căng thẳng quân sự nghiêm trọng nhất giữa hai nước trong nhiều thập kỷ.

Sau đó, ngoại trưởng Iran lúc đó là ông Hossein Amirabdollahian đã tới Islamabad để hạ nhiệt, quan hệ dần được khôi phục. Vài tháng sau, Tổng thống Ebrahim Raisi cùng ngoại trưởng Amirabdollahian thiệt mạng trong vụ rơi trực thăng ở tây bắc Iran. Ông Pezeshkian thắng cử và nhậm chức tháng 7/2025, kế thừa mối quan hệ đã được hàn gắn với Pakistan.

“Pakistan không chỉ đơn thuần chuyển thông điệp nữa. Iran đang tín hiệu rằng Islamabad đã trở thành một bên có đầu tư chính trị vào tiến trình này,” ông Khanzadeh nói.

‘Iran tham gia từ vị thế chủ quyền’

Kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, Thủ tướng Sharif và Tổng thống Pezeshkian đã điện đàm ít nhất 7 lần. Tư lệnh quân đội Pakistan, Thống chế Asim Munir, đã tới Tehran ít nhất hai lần, trong khi Bộ trưởng Nội vụ Mohsin Naqvi cũng thực hiện nhiều chuyến đi như một phần trong nỗ lực hòa giải của Pakistan.

Nỗ lực này lên đến đỉnh điểm với việc ký Biên bản ghi nhớ (MoU) ngày 18/6 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Pezeshkian, với Thủ tướng Sharif ký với tư cách người trung gian.

Vòng đàm phán đầu tiên tại Burgenstock, kết thúc vào Chủ nhật vừa qua, đã đạt được một số kết quả: thành lập ủy ban chính trị cấp cao, các nhóm công tác về vấn đề hạt nhân và trừng phạt, một đường dây liên lạc trên eo biển Hormuz, và cơ chế giảm căng thẳng cho Lebanon. Các cuộc thảo luận kỹ thuật sẽ tiếp tục trong tuần này.

Ông Khanzadeh cho rằng Burgenstock xử lý các cuộc đàm phán kỹ thuật, còn Islamabad cung cấp kênh chính trị. “Kỹ thuật có thể soạn thảo cơ chế, lộ trình và ngôn ngữ xác minh, nhưng không thể tự tạo ra vỏ bọc chính trị để các nhà lãnh đạo hấp thụ những nhượng bộ hoặc quản lý những kẻ phá hoại,” ông nói.

Ông Asif Durrani, cựu đại sứ Pakistan tại Iran, bày tỏ sự lạc quan thận trọng về chuyến thăm. Về chương trình hạt nhân Iran, ông nói Tehran “thoải mái với việc không theo đuổi vũ khí hạt nhân” và sẽ tuân thủ các biện pháp bảo vệ của IAEA. Phần thưởng lớn hơn là dỡ bỏ trừng phạt. “Trong 60 ngày, Iran đã được phép xuất khẩu dầu ra thị trường thế giới. Đó là một sự nhẹ nhõm lớn,” ông Durrani nói.

Về Lebanon, cựu đại sứ cho rằng trách nhiệm đảm bảo Israel tôn trọng bất kỳ thỏa thuận nào nằm ở Mỹ. “Điều đầu tiên trong Biên bản ghi nhớ Islamabad rất cụ thể về hòa bình trong khu vực, bao gồm Lebanon. Nếu Israel nghĩ rằng mình không phải một phần, đó là vấn đề của họ với Mỹ,” ông nói.

Chuyến thăm của ông Pezeshkian cũng củng cố vị thế ngoại giao của Pakistan. Bằng cách chọn Islamabad một cách công khai, ông Khanzadeh nói, Iran đang xác nhận vai trò của Pakistan từ một người hỗ trợ trở thành nhà hòa giải được công nhận trong khu vực.

Đối với Pezeshkian, chuyến đi mang ý nghĩa trong nước. “Nó cho phép Pezeshkian cho thấy ngoại giao không phải đầu hàng, rằng Iran tham gia từ vị thế chủ quyền, với các đối tác trong khu vực, chứ không chỉ đáp lại áp lực của Mỹ,” ông Khanzadeh kết luận.