Tòa án Tối cao Mỹ cho phép ExxonMobil kiện Cuba về tài sản bị tịch thu thời Castro

Ngày 30/6, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã ra phán quyết với tỷ lệ 6-3, cho phép tập đoàn ExxonMobil kiện các công ty nhà nước Cuba trước tòa án Mỹ về số tài sản bị tịch thu sau khi Fidel Castro lên nắm quyền. Đây là lần thứ hai trong vòng hai tháng, tòa ra phán quyết có lợi cho các chủ sở hữu Mỹ đối với tài sản bị chính phủ cộng sản Cuba sung công hơn 65 năm trước.

Kết quả của hai vụ kiện này có thể trở thành đòn bẩy bổ sung để chính quyền Tổng thống Donald Trump gia tăng áp lực lên Cuba, vốn đang chịu sức ép từ lệnh cấm vận dầu mỏ của Mỹ.

Vấn đề trọng tâm là liệu đạo luật Helms-Burton năm 1996 có loại bỏ quyền miễn trừ trước các vụ kiện tại tòa án Mỹ mà thông thường áp dụng cho các quốc gia nước ngoài và doanh nghiệp nhà nước hay không. Các thẩm phán đã bác bỏ phán quyết của tòa cấp dưới, vốn cho rằng các công ty nhà nước Cuba được miễn trừ khỏi các vụ kiện tại tòa án Mỹ.

Tòa tối cao cho rằng một biện pháp bảo vệ pháp lý gọi là quyền miễn trừ chủ quyền nước ngoài, thường ngăn cấm các vụ kiện tại Mỹ nhắm vào chính phủ nước ngoài và các đại diện của họ, không được áp dụng trong các vụ án như vụ ExxonMobil kiện công ty nhà nước Cuba Corporacion CIMEX.

Thẩm phán bảo thủ Brett Kavanaugh, người viết phán quyết, nhận định đạo luật liên bang có tuổi đời 30 năm đã loại bỏ "quyền miễn trừ chủ quyền của các cơ quan và tổ chức nhà nước Cuba". Ông Kavanaugh viết: "Đạo luật Helms-Burton cho phép các vụ kiện tư nhân chống lại các cơ quan và tổ chức nhà nước Cuba – những vụ kiện phần lớn sẽ không thể tiến hành nếu phải tuân theo các yêu cầu của FSIA", đề cập đến Đạo luật Miễn trừ Chủ quyền Nước ngoài năm 1976.

Sáu thẩm phán bảo thủ của tòa chiếm đa số. Thẩm phán Elena Kagan viết ý kiến bất đồng, được hai thành viên tự do khác của tòa ủng hộ. Bà Kagan cho rằng nguyên đơn cần chứng minh vụ kiện của họ được miễn trừ khỏi Đạo luật Miễn trừ Chủ quyền Nước ngoài, lập luận "không có điều gì trong văn bản hay 'cấu trúc' của Đạo luật Helms-Burton cho thấy Quốc hội đã bãi bỏ quyền miễn trừ chủ quyền của các bị đơn này – chứ chưa nói đến việc làm điều đó với sự rõ ràng không thể nhầm lẫn như yêu cầu".

ExxonMobil đang đòi bồi thường cho việc tịch thu tài sản thuộc sở hữu của các công ty con của Standard Oil, tiền thân của ExxonMobil, bao gồm hơn 100 trạm xăng và một nhà máy lọc dầu. Ủy ban Giải quyết Khiếu nại Đối ngoại Mỹ, một cơ quan trực thuộc Bộ Tư pháp, đã xác định năm 1969 giá trị tài sản của ExxonMobil tại Cuba là 71,6 triệu USD, cộng với lãi suất 6% hàng năm kể từ năm 1960. Số tiền này hiện tại tương đương khoảng 3 tỷ USD, chưa kể bồi thường thiệt hại gấp ba lần.

Tháng trước, tòa cũng ra phán quyết trong một vụ án khác liên quan đến tài sản bị tịch thu tại Cuba, khôi phục yêu cầu của công ty Mỹ vận hành bến tàu ở Havana chống lại bốn hãng tàu du lịch từng đưa khách đến Cuba trong thời kỳ quan hệ tan băng ngắn ngủi dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama. Vụ kiện này liên quan đến cùng một phần của đạo luật Helms-Burton, cho phép các vụ kiện về tài sản bị tịch thu.

Quốc hội Mỹ đã thông qua đạo luật Helms-Burton để đáp trả vụ bắn hạ máy bay dân sự của những người lưu vong tại Miami năm 1996. Tiêu đề III của đạo luật cho phép người Mỹ kiện hầu hết các công ty tham gia hoạt động thương mại hoặc hưởng lợi từ tài sản bị chính phủ Cuba tịch thu. Trước nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, mọi tổng thống đều tạm đình chỉ điều khoản này do sự phản đối từ các đồng minh Mỹ đang làm ăn tại Cuba và ảnh hưởng đến các thỏa thuận đàm phán trong tương lai giữa Mỹ và Cuba. Tuy nhiên, ông Trump đã dỡ bỏ lệnh tạm đình vào năm 2019, và ExxonMobil đã nộp đơn kiện CIMEX ngay trong ngày hôm đó.

Ngoài ra, ủy ban giải quyết khiếu nại cho biết gần 6.000 cá nhân và doanh nghiệp nắm giữ các yêu cầu bồi thường trị giá 1,9 tỷ USD, trước khi tính thêm lãi suất hoặc thiệt hại.