Tòa án Mỹ cho phép chính quyền Trump chấm dứt quy chế bảo vệ tạm thời cho người Nam Sudan

Một thẩm phán liên bang Mỹ đã ra phán quyết cho phép chính quyền Tổng thống Donald Trump tiến hành chấm dứt quy chế bảo vệ tạm thời (TPS) đối với hàng trăm công dân Nam Sudan đang sinh sống tại Mỹ. Quyết định được Thẩm phán Patti Saris của tòa án quận Massachusetts đưa ra hôm thứ Sáu, sau khi bác bỏ nỗ lực của các tổ chức nhân quyền, bao gồm tổ chức African Communities Together có trụ sở tại New York, nhằm giữ nguyên quy chế TPS cho nhóm người này.

Phán quyết của thẩm phán Saris được đưa ra sau phán quyết hồi tháng 6 của Tòa án Tối cao Mỹ với tỷ lệ 6-3, cho phép chính quyền Trump bãi bỏ quy chế TPS đối với hàng trăm nghìn người Haiti và khoảng 6.100 người Syria. Quy chế TPS cho phép người dân từ các quốc gia đang trải qua khủng hoảng, bao gồm nội chiến hoặc thảm họa môi trường, được tạm trú hợp pháp tại Mỹ, được phép làm việc và không bị trục xuất.

Trong phán quyết dài 15 trang, thẩm phán Saris viết rằng lập luận của các nguyên đơn “dựa trên nền tảng tự mâu thuẫn, tự phản bác”. Theo bà, nếu Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) không có thẩm quyền chấm dứt quy chế TPS cho Nam Sudan, thì cơ quan này cũng không có thẩm quyền ban hành quy chế đó ban đầu vào năm 2011. “Việc chỉ định TPS ban đầu cho Nam Sudan sẽ trở nên vô hiệu theo cách tương tự như việc chấm dứt nó”, thẩm phán Saris viết.

Phản ứng trước phán quyết, luật sư tổng hợp của DHS, ông James Percival, viết trên mạng xã hội X: “Mọi thẩm phán xét xử các vụ TPS khác cũng phải làm như vậy! Mỗi ngày các lệnh hoãn hành chính này còn hiệu lực là một ngày người dân Mỹ bị từ chối những gì họ đã bỏ phiếu”. Tờ The Guardian đã liên hệ với African Communities Together nhưng chưa nhận được phản hồi.

Nỗ lực của chính quyền Trump nhằm chấm dứt quy chế TPS diễn ra trong bối cảnh chính phủ Mỹ vẫn đưa ra các cảnh báo du lịch ở mức cao nhất đối với công dân Mỹ đến một số quốc gia bị ảnh hưởng, bao gồm Nam Sudan, Haiti và Syria. Nam Sudan đã bị tàn phá bởi nhiều năm nội chiến và bất ổn chính trị, khiến hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Kể từ khi giành độc lập năm 2011, hơn 400.000 người đã thiệt mạng trong các cuộc xung đột, và tình trạng bạo lực sắc tộc vẫn tiếp tục cướp đi sinh mạng của dân thường.

DHS đã đề xuất chấm dứt quy chế TPS cho Nam Sudan từ tháng 11 năm ngoái, với lý do đất nước này không còn đáp ứng các điều kiện để được chỉ định. Động thái này sẽ ảnh hưởng đến hơn 232 người Nam Sudan và ít nhất 73 người có đơn xin TPS đang chờ xử lý. Một lệnh trước đó của thẩm phán Saris đã tạm thời ngăn chặn việc chấm dứt này.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, luật sư của nhóm công dân Nam Sudan và tổ chức African Communities Together đã đề nghị thẩm phán Saris tiếp tục chặn việc chấm dứt TPS dựa trên các lập luận mới mà tòa án tối cao chưa xem xét. Một trong số đó là lập luận rằng DHS không có thẩm quyền chấm dứt TPS vì đạo luật tạo ra chương trình TPS năm 1990 chỉ đề cập đến bộ trưởng tư pháp là người có thẩm quyền gia hạn và chấm dứt quy chế bảo vệ. DHS được thành lập sau đó vào năm 2002, sau vụ tấn công ngày 11/9, và hầu hết các chức năng liên quan đến nhập cư của Bộ Tư pháp đã được chuyển giao cho cơ quan này. Thẩm phán Saris kết luận Quốc hội cũng đã chuyển giao thẩm quyền về TPS cho DHS.

Theo số liệu từ tổ chức vận động Fwd.us, kể từ năm 2001, những người có quy chế TPS đã đóng góp 7,8 tỷ USD tiền thuế mỗi năm và đóng góp 262 tỷ USD cho nền kinh tế Mỹ. Nhiều người giữ quy chế TPS đang làm việc trong các ngành công nghiệp quan trọng đang thiếu lao động như xây dựng, khách sạn và y tế. Việc mất quy chế TPS có thể khiến người nhập cư không có tư cách pháp lý, dễ bị bắt giữ, giam giữ và trục xuất, ngay cả khi họ có đơn xin tị nạn hoặc thẻ xanh đang chờ xử lý. Một số người có thể phải đối mặt với các thủ tục tại tòa án nhập cư với ít lựa chọn để ở lại Mỹ, và nếu bị lệnh trục xuất, họ có thể bị cấm quay lại trong nhiều năm.