Tổ chức ân xá quốc tế: Nhóm phiến quân liên kết ISIL gây ra hàng loạt tội ác chiến tranh tại Congo
Christine Maguire
Tổ chức Ân xá Quốc tế công bố báo cáo cáo buộc nhóm phiến quân Allied Democratic Forces (ADF) liên kết ISIL phạm tội ác chiến tranh và chống lại loài người tại miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, bao gồm giết người, bắt cóc, tra tấn và cưỡng bức lao động, hôn nhân với dân thường, trong đó có trẻ em. Báo cáo ghi nhận các cuộc tấn công đẫm máu như vụ thảm sát hơn 60 người tại một đám tang và nhiều trường hợp phụ nữ bị ép kết hôn với tay súng.
Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International) ngày 7/4 đã công bố báo cáo cáo buộc nhóm phiến quân Liên minh Dân chủ Đồng minh (ADF) phạm tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người tại miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC).
Báo cáo mang tên “Tôi chưa từng thấy nhiều xác người đến vậy: Tội ác chiến tranh của Lực lượng Dân chủ Đồng minh ở miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo” nêu chi tiết các vụ giết người, bắt cóc, cưỡng bức lao động và hôn nhân, lạm dụng tình dục phụ nữ và trẻ em gái, cũng như bóc lột trẻ em.
ADF đã tiến hành chiến dịch quân sự nhiều năm chống lại chính quyền trung ương ở Kinshasa và tuyên bố trung thành với tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (ISIL) từ năm 2019.
“Người dân ở miền đông DRC đã phải chịu đựng sự tàn bạo trên diện rộng dưới tay các tay súng ADF. Họ đã bị giết, bắt cóc và tra tấn trong một chiến dịch lạm dụng phi nhân tính”, bà Agnès Callamard, Tổng thư ký Amnesty International, cho biết.
Bà Callamard nhấn mạnh: “Bạo lực của ADF đang góp phần gây ra cuộc khủng hoảng nhân đạo leo thang… Những hành vi lạm dụng này cấu thành tội ác chiến tranh mà thế giới không thể tiếp tục phớt lờ.”
ADF hoạt động chủ yếu ở miền đông DRC, gần biên giới Uganda, và trong nhiều năm xung đột với Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Dân chủ Congo (FARDC) cùng với phái bộ Liên Hợp Quốc MONUSCO.
Các cuộc tấn công liên tiếp của ADF dẫn đến tình trạng di dời hàng loạt ở một số khu vực tại DRC, hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, thực phẩm và giáo dục của người dân.
Cuộc nổi dậy của Phong trào 23/3 (M23) được Rwanda hậu thuẫn đã khiến tình hình dân thường trong khu vực trở nên tồi tệ hơn. Trong khi đó, ADF lợi dụng sự tập trung của quốc tế và nội địa vào các cuộc tấn công này để tăng cường chiến dịch quân sự riêng tại miền đông DRC.
Amnesty đã phỏng vấn 71 người, bao gồm những người sống sót sau các cuộc tấn công của ADF, nhân viên nhân đạo và cảnh sát, trong khuôn khổ nghiên cứu tại tỉnh Bắc Kivu, miền đông DRC – nơi bạo lực diễn ra nghiêm trọng nhất.
Trong một vụ tấn công khét tiếng vào làng Ntoyo vào tháng 9/2025, các tay súng ADF được cho là đã cải trang thành người đưa tang, dùng búa, dao rựa, súng và rìu giết hơn 60 người tại một đám tang.
Một vụ tấn công khác hai tháng sau đó tại làng Byambwe lân cận khiến ít nhất 17 dân thường thiệt mạng, với bốn phòng bệnh trong bệnh viện bị đốt cháy. Một người sống sót kể lại rằng các tay súng “bắn bất cứ thứ gì di chuyển” tại cơ sở y tế do nhà thờ quản lý.
Amnesty cũng ghi nhận trường hợp năm phụ nữ và hai bé gái bị ép kết hôn với các tay súng ADF. Theo lời kể, các thành viên nhóm phiến quân được nhận “vợ” như một động lực chiến đấu chống chính phủ. Dưới sự đe dọa tử vong, các nạn nhân buộc phải cải đạo sang Hồi giáo, chịu bạo lực tình dục và thể xác. Một số phụ nữ buộc phải chứng kiến cảnh những người khác bị giết vì từ chối mệnh lệnh của nhóm.
Amnesty ghi nhận 46 vụ bắt cóc, trong đó các con tin bị đòi tiền chuộc, tra tấn, cưỡng bức tình dục, lao động cưỡng bức hoặc bị sát hại. Một số người bị buộc phải mang vác nặng trong nhiều ngày, bị đánh đập và cho rất ít thức ăn trong suốt quá trình.
“Chúng dạy chúng tôi cách giết người bằng vũ khí và lưỡi dao. Trong rừng, bạn phải làm theo những gì được bảo. Bạn không thể yếu đuối”, một phụ nữ trốn thoát sau hai năm chia sẻ với Amnesty.
Amnesty kêu gọi chính quyền DRC làm nhiều hơn để bảo vệ dân thường, đồng thời thúc giục chính phủ hợp tác với LHQ và cộng đồng địa phương nhằm cải thiện hệ thống cảnh báo sớm và phản ứng nhanh với các cuộc tấn công.
Các nhân chứng cho biết lực lượng an ninh đôi khi đến hiện trường các vụ tấn công của ADF quá muộn hoặc không đến. Các chương trình hòa bình và tái hòa nhập cũng rất cần thiết để giúp những người sống sót và cộng đồng vượt qua chấn thương.
“Chính phủ Congo phải có hành động mạnh mẽ hơn nữa để đảm bảo an toàn cho dân thường”, bà Callamard cảnh báo, đồng thời cho rằng việc phớt lờ mối đe dọa từ ADF sẽ làm suy yếu an ninh và nhân quyền tại quốc gia này.
“Cộng đồng quốc tế phải kiên định hỗ trợ nhà nước Congo trong việc cải thiện các nỗ lực bảo vệ dân thường, đảm bảo công lý, và cung cấp hỗ trợ lâu dài, bền vững cho các nạn nhân và người sống sót.”
