‘Tiếng nói của tôi đang được lắng nghe’: Một tháng của Đảng Gián Ấn Độ

Mumbai, Ấn Độ – Ayush Shimpi, 20 tuổi, đến từ quận Gadchiroli, bang Maharashtra, đã trải qua hơn một tháng đầy biến động. Vào ngày 3/5, cậu tham dự kỳ thi tuyển sinh y khoa quốc gia NEET. Sau hai năm nghỉ học để ôn luyện, cậu thở phào nhẹ nhõm khi bước ra khỏi phòng thi. “Tôi đã thoát khỏi cuộc đua,” cậu nói với Al Jazeera.

Nhưng chỉ chín ngày sau, chính phủ tuyên bố hủy kết quả kỳ thi NEET vì cáo buộc lộ đề và nhiều bất thường. Thế giới của Shimpi cùng hơn hai triệu thí sinh khác sụp đổ, khi họ cạnh tranh cho chưa đến 130.000 suất vào trường y. Sau khi kỳ thi bị hủy, nhiều học sinh đã tự tử, khiến dư luận phẫn nộ.

Trong bối cảnh đó, Shimpi tình cờ phát hiện Đảng Gián (Cockroach Janta Party - CJP) trên Instagram – một tài khoản châm biếm nhanh chóng trở thành phong trào Gen Z tại quốc gia đông dân nhất thế giới.

Mọi chuyện bắt đầu từ phát biểu gây tranh cãi của Chánh án Tòa án Tối cao Ấn Độ, Surya Kant, khi ông nói: “Có những thanh niên, như con gián, không có việc làm, không chỗ đứng trong nghề nghiệp.” Abhijeet Dipke, 30 tuổi, một du học sinh Ấn tại Boston (Mỹ), đã hỏi trên mạng xã hội: “Điều gì sẽ xảy ra nếu tất cả lũ gián hợp lại?” Hàng triệu bạn trẻ hưởng ứng, xem con gián là biểu tượng của sự kiên cường.

Ngày 16/5, Dipke công bố thành lập CJP – một cái tên chơi chữ với đảng BJP của Thủ tướng Narendra Modi. Ông dựng website, mô tả mục tiêu và kêu gọi đăng ký thành viên. Dipke từng làm việc cho đảng AAP và có kinh nghiệm chính trị.

Ngày 6/6, Dipke từ Mỹ trở về Ấn Độ và đến thẳng khu vực Jantar Mantar ở New Delhi, nơi CJP tổ chức cuộc biểu tình đầu tiên, yêu cầu Bộ trưởng Giáo dục Liên bang Dharmendra Pradhan từ chức. Tuy nhiên, cuộc mít tinh chỉ thu hút khoảng 2.000 người. Dipke yêu cầu Bộ trưởng từ chức trước 5 giờ chiều, rồi gia hạn thêm 7 ngày. Sau bài phát biểu, anh kiệt sức vì nóng và phải rời khỏi cuộc biểu tình sớm.

Người phát ngôn CJP, nhà báo Saurav Das, cho rằng cuộc biểu tình vẫn tạo được tiếng vang: “Chúng tôi mới thành lập chưa đầy một tháng, đã tập hợp được đám đông đáng kể. Việc tổ chức cần thời gian.”

Tuần sau, CJP tổ chức cuộc mít tinh thứ hai tại Pune, bang Maharashtra. Ayush Shimpi – ở quê nhà xa hơn 900 km – chia sẻ: “Nhưng tôi cảm thấy tiếng nói của mình đang được lắng nghe. CJP nêu lên vấn đề của chúng tôi và giữ cho nền dân chủ sống động.”

CJP lên kế hoạch biểu tình toàn quốc, kết thúc bằng cuộc trở lại New Delhi nếu Bộ trưởng không từ chức. Một bản kiến nghị trực tuyến của CJP yêu cầu sa thải Bộ trưởng Pradhan đã thu hút hơn 800.000 chữ ký.

Ngày 15/6, tại cuộc biểu tình ở Jaipur, một người đàn ông giả làm người ủng hộ CJP đã tiến gần và tát Dipke nhiều cái. Dipke sau đó viết trên X: “Tấn công thể xác là dấu hiệu của sợ hãi và hèn nhát. Chúng tôi sẽ tiếp tục lên tiếng một cách hòa bình.”

Thủ tướng Modi đăng trên X ngày 13/6: “Chính phủ của chúng tôi đang hướng đến sự phát triển do giới trẻ dẫn dắt.” Người phát ngôn CJP chỉ trích: “Đây là sự đạo đức giả. Thủ tướng im lặng trước các vụ tự tử và lộ đề.”

CJP cũng tổ chức các cuộc biểu tình tại Amritsar, Bengaluru, Hyderabad và nhiều nơi khác, với hàng nghìn người tham gia. Các khẩu hiệu phản đối “chính trị Hindu-Hồi giáo” của BJP và chỉ trích truyền thông chính thống (gọi là “godi media”).

CJP tập trung vào mạng xã hội. Trang Instagram của đảng đạt hơn 22 triệu người theo dõi trong chưa đầy một tháng; các video biểu tình vượt 400 triệu lượt xem.

Nhà báo và tác giả Saba Naqvi nhận xét trong thời đại “cuộc sống trên màn ảnh” trở thành hiện thực, CJP là “một phong trào độc đáo”. CJP giúp nhiều người vượt qua nỗi sợ nói lên chính kiến của mình.

Tại cuộc biểu tình ở Pune, CJP công bố “cương lĩnh thi cử”, gồm: đền bù 10.000 rupee cho mỗi thí sinh trong trường hợp lộ đề, quy trình thi minh bạch, chấm điểm thực tế và kiểm toán độc lập các hợp đồng tổ chức thi. Đại diện CJP dự kiến gặp các nghị sĩ nhiều đảng khác nhau để thúc đẩy cương lĩnh này.

Nhà báo kỳ cựu Ashutosh nhận định CJP cần thêm nhân vật uy tín từ xã hội dân sự để tăng độ tin cậy. Tuy nhiên, Das phủ nhận: “Thế hệ trẻ sống trên internet. Chúng tôi không gặp khó khăn trong việc truyền tải thông điệp.”

Cuộc biểu tình ở Lucknow ngày 12/6 có sự tham gia của Aarav Dwivedi, 17 tuổi, đang ôn thi y khoa. Em nói: “Bố mẹ khuyên tôi đừng đi. Nhưng tôi vẫn đến vì nhiều người quen đi. Sẽ thế nào nếu nạn tham nhũng tiếp diễn mãi?”

Nhà báo Ajaz Ashraf cho rằng CJP phản ánh nỗi bất an của giới trẻ về tham nhũng giáo dục, thất nghiệp và chi phí sinh hoạt. “Mọi người tự nguyện đến dù sợ bị trả thù từ chính quyền. Để thay đổi chính trị, các đảng đối lập cần tận dụng làn sóng này.”

Al Jazeera liên hệ với đảng Quốc đại (Congress) nhưng đảng này từ chối bình luận chính thức.