Thượng viện Zimbabwe thông qua sửa đổi hiến pháp kéo dài nhiệm kỳ tổng thống

Ngày 9/4, Thượng viện Zimbabwe bỏ phiếu với tỷ lệ 75-4 thông qua dự luật sửa đổi hiến pháp cho phép Tổng thống Emmerson Mnangagwa, 83 tuổi, nắm quyền đến năm 2030. Theo đó, nhiệm kỳ tổng thống được kéo dài từ 5 năm lên 7 năm. Trước đó, Hạ viện cũng đã thông qua dự luật này vào tuần trước. Chính phủ cho biết tổng thống dự kiến sẽ ký ban hành luật vào tháng sau.

Nội dung sửa đổi quan trọng khác là thay thế hình thức bầu cử tổng thống trực tiếp bằng việc Quốc hội chỉ định người đứng đầu nhà nước. Giới đối lập lo ngại những thay đổi này sẽ siết chặt thêm quyền lực của ông Mnangagwa, biệt danh 'Cá sấu', và đảng Zanu-PF, lực lượng cầm quyền từ năm 1980.

Ông Mnangagwa giành chiến thắng nhiệm kỳ thứ hai trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2023 với 52,6% phiếu bầu, dù vấp phải chỉ trích từ các nhà quan sát quốc tế và phe đối lập. Những người chỉ trích cho rằng Zimbabwe có thể trở lại thời kỳ đàn áp dưới thời Robert Mugabe, người từ chức năm 2017 sau 37 năm cầm quyền. Ông Mugabe bị lật đổ trong một cuộc đảo chính do chính ông Mnangagwa lãnh đạo.

Ông Makomborero Haruzivishe, phát ngôn viên Diễn đàn Bảo vệ Hiến pháp (CDF), nhóm vận động chống sửa đổi, nói: 'Đây là một cuộc đảo chính hiến pháp có tính toán chống lại người dân Zimbabwe. Nó tước đi quyền cơ bản của công dân trong việc trực tiếp bầu tổng thống, thay thế chủ quyền nhân dân bằng việc lựa chọn của một cơ quan lập pháp bị thao túng'.

Ông Nick Mangwana, Thư ký thường trực Bộ Thông tin Zimbabwe, bác bỏ cáo buộc. 'Việc miêu tả một quy trình lập pháp hợp pháp như một cuộc đảo chính là sai sự thật và thiếu tôn trọng sâu sắc đối với tiến trình quốc hội có chủ quyền của Zimbabwe. Mục tiêu chính là tăng cường ổn định chính trị và bảo đảm tính liên tục của chính sách. Chúng tôi không xóa bỏ giới hạn nhiệm kỳ tổng thống, chỉ điều chỉnh chu kỳ bầu cử để giảm tần suất các cuộc bầu cử gây tranh cãi và phân cực', ông Mangwana nói.

Ông Mangwana cũng bác bỏ yêu cầu sửa đổi hiến pháp phải được thông qua qua trưng cầu dân ý, cho rằng Tổng chưởng lý kết luận 'không có cơ sở pháp lý' cho một cuộc trưng cầu dân ý.

Phía đối lập cho biết họ bị quấy rối và ngăn cản vận động. Ông Tendai Biti, một trong những người triệu tập CDF, nói lực lượng an ninh đã đột nhập văn phòng của ông 6 lần kể từ tháng 10/2025. Cảnh sát trả lời rằng nhân viên được cử đến văn phòng của ông Biti 'để duy trì trật tự'. Trong một vụ việc khác vào tháng 3, luật sư Lovemore Madhuku cho biết bị một nhóm người đeo mặt nạ balaclava đánh đập, sau đó những người này lái xe bỏ đi trên những xe không biển số, tiếp theo là hai xe cảnh sát. Lực lượng cảnh sát Zimbabwe phủ nhận liên quan. Ông Mangwana kêu gọi bất kỳ ai có bằng chứng về hành vi hành hung hãy nộp đơn khiếu nại chính thức.

Ông Jameson Timba, cựu bộ trưởng trong chính phủ đoàn kết dân tộc 2009-2013, cho biết ông và các đồng minh bị ngăn không cho phát biểu trong các sự kiện tham vấn công khai. Ông Mangwana nói quá trình tham vấn nhận được 537.000 ý kiến đóng góp, với 'đa số áp đảo ủng hộ thay đổi hiến pháp'. Tuy nhiên, ông Timba phản bác: 'Các phiên điều trần công khai đó không đại diện cho điều gì. Chúng là một trò lừa đảo'.