Thương mại hóa cần sa làm gia tăng sử dụng, phi hình sự hóa thì không

Các nhà khoa học quốc tế đã phân tích sự thay đổi lớn trong chính sách về cần sa từ năm 2000 đến 2025, bao gồm số người sử dụng, độ mạnh của cần sa và tỷ lệ rối loạn tâm thần sau khi các quy định mới có hiệu lực. Kết quả được công bố trên tạp chí Lancet Psychiatry.

Nghiên cứu phát hiện rằng ở những nơi mở cửa thị trường thương mại cho cần sa, như Mỹ và Canada, số người sử dụng tăng lên cùng với độ mạnh của chất này. Số người nhập viện vì rối loạn tâm thần và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác liên quan đến cần sa cũng gia tăng.

Ngược lại, tại các khu vực châu Âu, châu Phi, châu Đại Dương và châu Á, nơi chỉ phi hình sự hóa việc sở hữu cần sa, không có bằng chứng rõ ràng về sự thay đổi trong mức độ sử dụng hoặc các bệnh tâm thần. Tình trạng tương tự cũng diễn ra ở Uruguay, nơi cần sa được hợp pháp hóa nhưng bị nhà nước kiểm soát chặt chẽ.

Tom Freeman, giáo sư tâm lý học tại Đại học Bath và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: “Trên toàn cầu, chúng ta thấy sự chuyển dịch nhanh chóng sang các chính sách tự do hóa hơn. Nghiên cứu này mang đến thông điệp khích lệ cho các nhà hoạch định chính sách đang cân nhắc phi hình sự hóa hoặc quản lý chặt chẽ cần sa.”

Ông Freeman nhấn mạnh sự khác biệt của một thị trường mở, nơi cần sa được bán tương tự như rượu và thuốc lá: “Khi có một ngành công nghiệp vì lợi nhuận, đặc biệt với các sản phẩm gây nghiện, luôn có động cơ để bán sản phẩm rẻ hơn và có độ mạnh cao hơn. Điều này làm tăng doanh thu nhưng cũng gây ra nhiều tác hại hơn.”

Ở Anh, cần sa là chất loại B và việc sở hữu có thể bị phạt tù tới 5 năm. Tuy nhiên, một báo cáo năm 2025 của Ủy ban Ma túy London (thuộc thị trưởng Sadiq Khan) cho rằng các biện pháp này là không hợp lý và đề xuất phi hình sự hóa việc sở hữu cần sa cho mục đích giải trí, vì người da đen có nguy cơ bị khám xét vì nghi ngờ liên quan đến ma túy cao gấp 5 lần người da trắng.

Uruguay trở thành quốc gia đầu tiên hợp pháp hóa hoàn toàn cần sa vào năm 2013, nhưng thị trường này bị nhà nước kiểm soát ngặt. Người lớn đã đăng ký có thể mua cần sa từ tiệm thuốc, thông qua câu lạc bộ xã hội, hoặc tự trồng tại nhà.

Giáo sư Robin Murray từ King’s College London nhận xét: “Ở Bắc Mỹ, hợp pháp hóa đã kéo theo thương mại hóa tràn lan với sự quảng cáo từ các công ty muốn bán càng nhiều càng tốt. Liệu có thể hợp pháp hóa mà không thương mại hóa trong các nước tư bản phương Tây không? Về lý thuyết là có, nhưng đến nay chưa nước nào làm được vì sức mạnh của ngành công nghiệp cần sa tỉ đô.”

Alex Stevens, giáo sư tội phạm học tại Đại học Sheffield, cho rằng nghiên cứu này “rất cần thiết” cho các nhà hoạch định chính sách. “Các nhà phê bình luôn cho rằng nếu cho phép sử dụng thì tỉ lệ sẽ tăng vọt, nhưng thực tế ở tất cả các nước đã thực hiện đều không thấy điều đó.”