Thủ tướng Qatar sắp thăm Tehran, tìm cách nối lại đối thoại Mỹ - Iran

Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Qatar, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani, dự kiến thăm Tehran vào thứ Năm để thảo luận về các biện pháp hạ nhiệt căng thẳng và vực dậy đối thoại giữa Iran và Mỹ.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar, Majed al-Ansari, thông báo chuyến thăm trong một tuyên bố đăng trên mạng xã hội X vào thứ Tư. Theo đó, Sheikh Mohammed sẽ gặp “một số quan chức Iran” tại Tehran để thảo luận về “các cách thức giảm leo thang căng thẳng” và “tạo điều kiện thuận lợi cho đối thoại”.

“Chuyến thăm nằm trong khuôn khổ lập trường vững chắc của Nhà nước Qatar rằng con đường ngoại giao là phương thức tốt nhất để giải quyết bất đồng và tăng cường an ninh, ổn định trong khu vực”, ông al-Ansari nhấn mạnh.

Phía Iran cũng xác nhận chuyến thăm, cho biết các cuộc thảo luận sẽ đề cập đến “việc tiếp tục các nỗ lực và sáng kiến trung gian hòa giải của Qatar, cùng những diễn biến khu vực khác”.

Qatar từng đóng vai trò kênh trung gian không chính thức giữa Washington và Tehran, giúp đạt được một bản ghi nhớ vào tháng 6 nhằm tạm dừng các hành động thù địch. Tuy nhiên, thỏa thuận này sụp đổ vào tháng 7 và xung đột hiện đã kéo dài gần sáu tháng, dù giao tranh phần lớn tạm lắng nhưng vẫn chưa có đột phá ngoại giao nào.

Trong khi đó, Mỹ cam kết gia tăng áp lực kinh tế lên Tehran thông qua các lệnh trừng phạt nhắm vào các đối tác thương mại của Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời Al Jazeera hôm thứ Tư rằng ông “không vội” nối lại đàm phán với Iran, đồng thời cho rằng cả các biện pháp kinh tế lẫn quân sự chống Tehran đều đang phát huy hiệu quả.

“Tôi không có thời gian biểu; bất kể điều gì cần thiết”, ông nói.

‘Khủng bố kinh tế’

Iran tiếp tục lên án chiến dịch gây sức ép kinh tế của Mỹ. Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi đã viết thư tới Liên Hợp Quốc hôm thứ Tư, gọi các lệnh trừng phạt mới là một “hành động khủng bố nhà nước và kinh tế”, đồng thời kêu gọi các nước thành viên không thực thi.

“Các lệnh trừng phạt cố tình gây hại cho dân thường bằng cách hạn chế tiếp cận lương thực, thuốc men, thiết bị y tế, năng lượng và các nhu yếu phẩm khác, vi phạm các quyền bao gồm quyền sống, quyền được chăm sóc sức khỏe, quyền có lương thực và mức sống đầy đủ”, ông Araghchi nêu rõ.

Hai bên cũng tiếp tục bất đồng quanh eo biển Hormuz - tuyến đường thủy chiến lược từng vận chuyển 1/5 lượng dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trước khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng nổ vào tháng 2. Iran muốn kiểm soát eo biển này, trong khi Mỹ muốn duy trì nó như một tuyến đường thủy quốc tế tự do cho mọi quốc gia. Chính sự bất đồng này là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của bản ghi nhớ ký kết tháng 6.

Lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất trong ba tháng, chỉ còn 5 triệu thùng/ngày (bpd) ghi nhận hôm thứ Hai, so với khoảng 20 triệu bpd trước khi chiến tranh bùng nổ.

Bộ Ngoại giao Qatar cho biết Sheikh Mohammed cũng sẽ thảo luận về tuyến đường thủy này trong các cuộc gặp tại Tehran hôm thứ Năm, tập trung vào “sự cần thiết khôi phục hiện trạng trước ngày 28 tháng 2”.

Ngoại giao khu vực

Chuyến thăm của Sheikh Mohammed diễn ra hai ngày sau khi Bộ trưởng Ngoại giao Oman Badr Albusaidi gặp người đồng cấp Iran Araghchi tại Tehran. Sau các cuộc đàm phán đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết hai nước đã nhất trí về một tuyến vận chuyển mới tạm thời qua eo biển. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh tuyến đường thủy này sẽ không được mở cửa trở lại cho đến khi Mỹ thực hiện các cam kết theo thỏa thuận tháng 6, bao gồm dỡ bỏ trừng phạt và giải phóng tài sản bị đóng băng.

Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir cũng đã thăm Tehran đầu tuần này trong nỗ lực “phá vỡ thế bế tắc” của cuộc xung đột, với việc Islamabad báo cáo “tiến triển đáng kể” trong các cuộc hội đàm.

Mostafa Khoshcheshm, giáo sư tại Đại học Khoa học Ứng dụng Tehran, nhận định các nước khu vực đang thúc đẩy đối thoại vì “họ tin rằng tình hình đang tiến tới một sự leo thang”.

“Họ biết rằng nếu chiến tranh nổ ra, đó sẽ là một cuộc chiến toàn diện, và ngọn lửa sẽ lan ra toàn khu vực và hơn thế nữa, gây tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu”, ông nói. “Vì vậy, có những động thái ngoại giao hối hả từ phía các nước này.”