Thủ tướng Hungary Peter Magyar đã phát động một chiến dịch cải cách sâu rộng mang tên "Chiến dịch Lửa Thanh tẩy", nhằm kéo đất nước ra khỏi sự kìm kẹp của cựu Thủ tướng Viktor Orban. Trong bài phát biểu đầy nhiệt huyết trước quốc hội hôm thứ Hai, ông Magyar công bố hàng loạt biện pháp kinh tế, chính trị và pháp lý.
Theo kế hoạch, chính phủ của đảng Tisza sẽ ban hành hiến pháp mới, thanh lọc các thể chế nhà nước, thành lập văn phòng chống tham nhũng và phế truất tổng thống đương nhiệm. "Chúng tôi sẽ giải phóng đất nước khỏi sự giam cầm của băng đảng chính trị và kinh tế đã cai trị suốt 16 năm qua", ông Magyar tuyên bố.
Ông Magyar nhậm chức vào tháng 4, lật đổ cựu Thủ tướng sau 16 năm cầm quyền. Đảng Fidesz của Orban từng sử dụng đa số ghế để kiểm soát hầu hết các đòn bẩy quyền lực ở Hungary, đồng thời bị cáo buộc tổ chức tham nhũng có hệ thống, đẩy Hungary xích lại gần Nga và gây chia rẽ trong Liên minh châu Âu.
Các đề xuất cải cách là một phần trong nỗ lực của chính phủ Magyar nhằm thực hiện thỏa thuận với EU, giải ngân tổng cộng 16,4 tỷ euro (19 tỷ USD) vốn đã bị đóng băng do lo ngại về pháp quyền dưới thời Orban, trước cuạn tháng 8.
Một phần quan trọng là việc phế truất Tổng thống Tamas Sulyok. Ông Magyar kêu gọi người đứng đầu nhà nước - do Orban bổ nhiệm - từ chức, và đề xuất sửa đổi hiến pháp để miễn nhiệm ông. Tổng thống Hungary có ít quyền hạn chính thức nhưng có thể làm chậm quá trình thông qua luật bằng cách trả lại quốc hội hoặc chuyển lên Tòa án Hiến pháp. Ông Sulyok khẳng định không có chương trình nghị sự chính trị. Nghị sĩ đảng Fidesz Gergely Gulyas gọi bài phát biểu của ông Magyar là "phỉ báng và gây sốc".
Kế hoạch của ông Magyar sẽ tổ chức bầu tổng thống mới với nhiệm kỳ tối đa 5 năm nếu ông Sulyok bị phế truất. Một cuộc rà soát hiến pháp với các cuộc thảo luận công khai sẽ bắt đầu vào tháng 9 và được đưa ra trưng cầu dân ý. Các thay đổi khác gồm giới hạn độ tuổi 70 đối với thẩm phán Tòa án Hiến pháp, buộc đồng minh của Orban là Peter Polt phải nghỉ hưu, và giới hạn nhiệm kỳ nghị sĩ ở mức 12 năm.
Trích dẫn số liệu tham nhũng khiến Hungary thiệt hại 8-10% tổng sản phẩm quốc nội trong những năm gần đây, ông Magyar cam kết cơ quan chống tham nhũng mới sẽ có đội ngũ nhân tài hàng đầu. "Những cảnh sát giỏi nhất, điều tra viên giỏi nhất và chuyên gia giỏi nhất sẽ làm việc cho cơ quan này", ông nói.
Đầu tháng này, quốc hội Hungary thông qua sửa đổi hiến pháp giới hạn nhiệm kỳ thủ tướng ở mức 8 năm, ngăn Orban quay lại trong tương lai. Các nghị sĩ cũng bỏ phiếu hủy bỏ quy định thành lập Văn phòng Bảo vệ Chủ quyền - được tạo ra năm 2023 để bảo vệ Hungary khỏi "ảnh hưởng nước ngoài" và từng được dùng để điều tra các nhà phê bình Orban. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền đã liệt việc đóng cửa văn phòng này là một trong những ưu tiên vào tháng 4, cùng với việc "nhanh chóng đáp ứng các mốc pháp quyền" để nhận quỹ EU.
