Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố Alberta là 'thiết yếu' đối với tương lai đất nước, chỉ vài giờ sau khi lãnh đạo tỉnh này đưa ra bước đi đưa vùng giàu dầu mỏ tiến gần hơn tới một cuộc trưng cầu dân ý về độc lập.
Những người ly khai tại tỉnh miền tây này đã dành nhiều tháng thu thập chữ ký nhằm kích hoạt một cuộc bỏ phiếu ràng buộc vào tháng 10 về việc tách khỏi Canada. Ngày 4 tháng 5, họ đệ trình kiến nghị lên các quan chức tỉnh, khẳng định đã thu thập đủ số chữ ký cần thiết để buộc tổ chức bỏ phiếu theo luật Alberta.
Tuy nhiên, một thẩm phán Alberta đã chặn quy trình này, tuyên bố sáng kiến công dân là vô hiệu vì những người ly khai đã không tham vấn với các nhóm bản địa (Indigenous) - những nhóm có quyền lợi có thể bị đe dọa nếu tỉnh ly khai khỏi Canada.
Trong một bài phát biểu tối ngày 14/5, Thủ hiến Alberta Danielle Smith gọi phán quyết của thẩm phán là 'sai lầm', cáo buộc nó 'can thiệp vào quyền dân chủ của hàng trăm nghìn người dân Alberta'. Bà Smith, một người bảo thủ mà liên minh chính trị bao gồm cả phe ly khai, tuyên bố bà ủng hộ 'Alberta ở lại trong Canada'. Tuy nhiên, bà khẳng định sẽ không để 'một sai lầm pháp lý của một thẩm phán duy nhất' dập tắt một cuộc tranh luận cần thiết. 'Đã đến lúc tổ chức bỏ phiếu, hiểu rõ ý chí của người dân Alberta về chủ đề này và bước tiếp', bà nói.
Vào tháng 10, bà Smith dự định hỏi người dân Alberta liệu họ có muốn chính quyền của bà 'bắt đầu quy trình pháp lý cần thiết để tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý ràng buộc' về độc lập hay không. Bà Smith cho biết bà đã thiết kế câu hỏi theo cách không vi phạm phán quyết của thẩm phán, vì nó 'không trực tiếp kích hoạt việc ly khai'.
Đáp lại, Thủ tướng Mark Carney, người đã trải qua phần lớn thời thơ ấu ở Alberta, đã đưa ra tuyên bố trong một video ghi hình từ Đồi Quốc hội. 'Canada là quốc gia vĩ đại nhất thế giới, nhưng nó có thể tốt hơn, và chúng tôi đang nỗ lực để làm cho nó tốt hơn. Chúng tôi đang hợp tác với Alberta để làm cho nó tốt hơn', ông nói. Ông nhấn mạnh thêm rằng Alberta 'là thiết yếu' đối với tương lai Canada.
Các cuộc thăm dò cho thấy khoảng 30% trong số 5 triệu dân Alberta ủng hộ độc lập, một con số cao kỷ lục. Phe ly khai cáo buộc chính quyền liên bang Ottawa bóp nghẹt ngành dầu mỏ của Alberta bằng quyền lực liên bang quá mức, đồng thời ngăn chặn đầu tư vì mối quan ngại về môi trường mà họ cho là phi lý.
Thủ tướng Carney và Thủ hiến Smith đang hợp tác thúc đẩy một đường ống dẫn dầu mới, điều từng bị người tiền nhiệm của Carney là Justin Trudeau phản đối. Bà Smith bày tỏ hy vọng rằng sự ủng hộ nhiều hơn của liên bang đối với ngành dầu mỏ có thể giúp xoa dịu cơn giận của phe ly khai.
