Thỏa thuận ngừng bắn mới nhất ở Lebanon: Khác gì so với thỏa thuận tháng Tư?

Chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 4/6 thông báo Israel và chính phủ Lebanon đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn mới do Mỹ làm trung gian, bất chấp việc Bộ trưởng Quốc phòng Israel khẳng định quân đội nước này sẽ tiếp tục các hoạt động tại Lebanon.

Tuy nhiên, Tổng thống Lebanon Joseph Aoun cho biết lệnh ngừng bắn sẽ có hiệu lực trong vòng 24 giờ sau khi được tất cả các bên liên quan phê duyệt, trong khi lãnh đạo Hezbollah Naim Qassem đã bác bỏ thỏa thuận, gọi đó là một "sự đầu hàng và thất bại".

Thỏa thuận mới được đưa ra chỉ vài tuần sau khi một thỏa thuận ngừng các hành động thù địch trước đó được cho là đã đạt được vào ngày 16/4. Kể từ đó, hơn 600 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel trên khắp Lebanon, trong khi Israel mở rộng sự hiện diện quân sự ở miền nam nước này, hiện chiếm đóng khoảng 1/5 lãnh thổ.

Nỗ lực ngoại giao mới diễn ra trong bối cảnh Washington đang tiến hành các cuộc đàm phán con thoi song song với Iran. Tehran, đồng minh thân cận của Hezbollah, đã đặt điều kiện có lệnh ngừng bắn ở Lebanon để đạt được bất kỳ thỏa thuận rộng lớn hơn nào nhằm kết thúc chiến tranh với Mỹ và nhiều lần kêu gọi Israel rút quân khỏi miền nam Lebanon.

Tư lệnh Lực lượng Quds Esmail Qaani nhấn mạnh yêu cầu cơ bản là lực lượng Israel phải rút về các vị trí trước khi bắt đầu cuộc chiến tranh Mỹ-Israel nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, một yêu cầu không được đề cập rõ ràng trong thỏa thuận.

Phản ứng từ Iran và Hezbollah, cùng với sự khẳng định của Israel rằng các hoạt động quân sự sẽ tiếp tục, đã đặt ra nghi ngờ nghiêm trọng về khả năng thực thi của thỏa thuận. Các nhà phê bình cuộc chiến của Israel ở Lebanon cũng chỉ ra thỏa thuận ngừng bắn tháng Tư, mà họ cho là đã hoàn toàn thất bại trong việc ngăn chặn các cuộc tấn công của Israel hoặc sự chiếm đóng miền nam nước này.

Nội dung thỏa thuận mới

Theo chính quyền Trump, Israel và Lebanon đã đồng ý thực hiện lệnh ngừng bắn với điều kiện "ngừng hoàn toàn" các cuộc tấn công của Hezbollah và sơ tán các chiến binh của lực lượng này khỏi khu vực phía nam sông Litani. Thỏa thuận cũng kêu gọi thành lập các "khu vực thí điểm" mà Lực lượng Vũ trang Lebanon sẽ kiểm soát độc quyền, "loại trừ tất cả các chủ thể phi nhà nước". Mục tiêu là tiến tới một thỏa thuận chính trị và an ninh rộng lớn hơn, bao gồm giải giáp các nhóm vũ trang phi nhà nước và ngăn chặn sự tái xuất hiện của chúng.

Tuy nhiên, Hezbollah không tham gia các cuộc đàm phán và đã bác bỏ thỏa thuận. Lebanon được đại diện bởi các nhà ngoại giao chính phủ, mặc dù quân đội Lebanon không phải là một bên trong cuộc xung đột này. Các bên dự kiến sẽ nhóm họp lại trong tuần bắt đầu từ ngày 22/6 để tiếp tục các cuộc đàm phán ngoại giao và an ninh, với Mỹ hỗ trợ liên lạc trong thời gian chờ đợi.

So sánh với thỏa thuận tháng Tư

Thỏa thuận tháng Tư sử dụng ngôn ngữ khác, nói rằng Israel và Lebanon sẽ thực hiện "ngừng các hành động thù địch" từ ngày 16/4 và không bao giờ thực sự sử dụng từ "ngừng bắn". Nó cũng bao gồm một điều khoản cho phép Israel "thực hiện tất cả các biện pháp cần thiết để tự vệ, bất cứ lúc nào, trước các cuộc tấn công có kế hoạch, sắp xảy ra hoặc đang diễn ra".

Điều khoản đó không xuất hiện trong văn bản mới, có thể được hiểu là một nhượng bộ nhỏ. Nhưng Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz sau đó tuyên bố Israel sẽ tiếp tục các chiến dịch quân sự tại Lebanon bất kể điều gì. Thỏa thuận mới nhất cũng lặp lại yêu cầu lâu nay của Israel rằng Hezbollah phải rút khỏi khu vực phía nam sông Litani.

Một thiếu sót lớn: Trong khi văn bản tập trung nhiều vào việc Hezbollah rút khỏi các khu vực phía nam Lebanon, nó không đề cập đến việc Israel rút quân khỏi miền nam Lebanon. Nhà phân tích Lebanon Souhayb Jawhar nhận định thỏa thuận được xác định nhiều bởi những gì nó bỏ qua cũng như những gì nó bao gồm. Văn bản, theo ông, tập trung vào nghĩa vụ của Hezbollah và nhà nước Lebanon: loại bỏ các phần tử vũ trang khỏi khu vực phía nam sông Litani và tạo ra các khu vực mà quân đội Lebanon nắm quyền kiểm soát độc quyền.

Các điểm khác biệt khác

Các "khu vực thí điểm" dường như đi xa hơn việc ngừng giao tranh và thay vào đó thử nghiệm một mô hình an ninh mới ở miền nam Lebanon, một mô hình cuối cùng có thể được mở rộng sang những nơi khác. Theo Jawhar, số phận của thỏa thuận có thể phụ thuộc ít hơn vào các cuộc đàm phán Lebanon-Israel mà nhiều hơn vào kênh Mỹ-Iran. Nếu Washington và Tehran đạt được một sự hiểu biết rộng lớn hơn, lệnh ngừng bắn ở Lebanon sẽ có cơ hội được duy trì mạnh mẽ hơn. "Nếu các cuộc đàm phán đó bị đình trệ hoặc sụp đổ, Lebanon có thể nhanh chóng trở lại là một trong những đấu trường chính gây áp lực và đối đầu giữa hai bên", ông nói thêm.

Tình hình hiện tại

Miền nam Lebanon vẫn chịu áp lực quân sự nặng nề vào ngày 5/6, với các cuộc không kích của Israel vào Kafra và al-Mansouri ở phía tây nam. Tại thung lũng Bekaa, một người thiệt mạng và bốn người bị thương trong một cuộc tấn công vào Sohmor. Một cuộc tấn công riêng biệt nhằm vào Tell al-Aqareb, trong khi các cuộc không kích khác nhắm vào Haddatha, Tibnin, Haris và Harin. Máy bay không người lái của Israel bay ở độ cao thấp qua Beirut.

Tại Maaroub, một người thiệt mạng và một người bị thương khi lực lượng Israel nhắm vào một chiếc xe máy. Máy bay chiến đấu Israel cũng tấn công các thị trấn và làng mạc trên khắp miền nam, bao gồm Zawtar al-Sharqiya, Zawtar al-Gharbiya, Shoukin, Barachit, Srifa, Zibdin, Haris và Deir Zahrani. Máy bay và thiết bị bay không người lái cũng đã bay qua khu vực phía nam trong phần lớn thời gian buổi sáng, bao gồm cả một máy bay không người lái được nhìn thấy ở độ cao cực thấp trên Tyre.

Chính quyền Phòng vệ Dân sự Lebanon đã cảnh báo người dân không quay trở lại miền nam, với lý do nguy hiểm liên tục đối với tính mạng dân thường. Hơn 3.000 người đã thiệt mạng và hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa kể từ khi Israel nối lại cuộc tấn công vào Lebanon vào đầu tháng 3.