Thỏa thuận Mỹ giành quyền kiểm soát dầu mỏ Venezuela: Những điều cần biết

Mỹ vừa công bố đã giành được quyền kiểm soát một phần đáng kể trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của Venezuela, sau khi Tổng thống Donald Trump cam kết sẽ “lấy lại” nguồn năng lượng của quốc gia Nam Mỹ này.

Hôm thứ Sáu (28/8), ông Trump thông báo chính phủ Mỹ và chính quyền lâm thời Venezuela do bà Delcy Rodriguez đứng đầu đã đạt được thỏa thuận trao cho Mỹ quyền kiểm soát phần lớn trữ lượng dầu đã được chứng minh, trị giá hơn 65 tỷ thùng.

Các chi tiết cụ thể vẫn chưa được công bố rõ ràng. Tuy nhiên, thỏa thuận sẽ liên quan đến 17 mỏ dầu chiến lược ở Venezuela. Chính phủ Mỹ cho biết sẽ hợp tác với một doanh nghiệp tư nhân để khai thác nhiên liệu.

“Hợp chủng quốc Hoa Kỳ vừa ký kết một Thỏa thuận với đất nước Venezuela về THỎA THUẬN DẦU MỎ LỚN NHẤT TRONG LỊCH SỬ THẾ GIỚI!” — ông Trump viết trên mạng xã hội để ăn mừng thông báo này.

Khối lượng dầu mỏ liên quan là bao nhiêu?

Thỏa thuận được cho là liên quan đến 65 tỷ thùng dầu dự trữ của Venezuela. Con số này tương đương khoảng 1/5 trữ lượng dầu đã được chứng minh của Venezuela. Tính đến năm 2023, chính phủ Mỹ ước tính Venezuela có 303 tỷ thùng trữ lượng dầu, là mỏ dầu lớn nhất được biết đến trên thế giới. Khoảng 17% nguồn cung dầu của thế giới được ước tính nằm ở quốc gia Nam Mỹ này.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích đã đặt câu hỏi về con số 65 tỷ thùng mà ông Trump công bố. Với việc không có điều khoản cố định nào được công bố, có suy đoán rằng ông Trump có thể đưa ra một thông báo gây chú ý để giúp vực dậy nền kinh tế Mỹ.

“Con số 65 tỷ thùng là một con số gây hiểu lầm và sẽ có ít liên quan đến bất kỳ thỏa thuận thực tế nào — các chi tiết thực sự liên quan vẫn gần như hoàn toàn chưa được biết đến,” nhà nghiên cứu thị trường dầu mỏ Rory Johnston nhận định trên mạng xã hội. “Đó chỉ là một con số lớn kinh điển mà Trump chắc chắn sẽ nhảy vào và sẽ lặp đi lặp lại đến mức chán ngán.”

Điều này sẽ ảnh hưởng đến nguồn cung dầu của Mỹ như thế nào?

Ông Trump cho biết thỏa thuận này sẽ “TĂNG GẤP ĐÔI Trữ lượng Dầu mỏ của Mỹ”. Ước tính của chính phủ cho thấy trữ lượng dầu đã được chứng minh của Mỹ đang suy giảm, ở mức khoảng 46 tỷ thùng tính đến cuối năm 2024.

Chính phủ Mỹ cũng vận hành Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược, một nguồn cung dầu khẩn cấp nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước ổn định. Tuy nhiên, kho dự trữ khẩn cấp này đang thu hẹp, chỉ còn 289,7 triệu thùng trong các cơ sở lưu trữ được thiết kế để chứa tới 714 triệu thùng. Ông Trump cho biết thỏa thuận hôm thứ Sáu sẽ giúp khôi phục trữ lượng dầu của Mỹ, vốn đã chạm mức thấp nhất kể từ năm 1982.

Điều gì đã dẫn đến thời điểm này?

Năm 2026 chứng kiến những thay đổi chóng mặt đối với Venezuela và mối quan hệ của nước này với Mỹ. Kể từ năm 2013, quốc gia Nam Mỹ này do Tổng thống theo chủ nghĩa xã hội Nicolas Maduro lãnh đạo, nhiệm kỳ của ông bị định nghĩa bởi một loạt cuộc bầu cử gây tranh cãi và các cuộc đàn áp bất đồng chính trị.

Ông Trump và ông Maduro đã nhiều lần đối đầu, với việc ông Trump cáo buộc nhà lãnh đạo Venezuela gửi tội phạm ma túy vào Mỹ, còn ông Maduro cáo buộc ông Trump can thiệp nước ngoài vào chính trị nội bộ. Xung đột lên đến đỉnh điểm vào ngày 3/1, khi quân đội Mỹ tiến hành chiến dịch bắt cóc và giam giữ nhà lãnh đạo Venezuela. Ông Maduro hiện đang chờ xét xử tại New York về các tội danh liên quan đến ma túy và vũ khí.

Sau đó, ông Trump hậu thuẫn bà Rodriguez, cựu phó tổng thống của Maduro, đứng đầu chính phủ ở Caracas. Chính quyền Trump cũng thông báo Washington sẽ nắm quyền kiểm soát hoạt động xuất khẩu dầu của Venezuela “vô thời hạn”. Các nhà phê bình chỉ ra rằng chính quyền Trump đã gây áp lực buộc bà Rodriguez tuân thủ các yêu cầu của họ.

Cơ sở nào để ông Trump tuyên bố với dầu mỏ của Venezuela?

Các chuyên gia đã lên án sự can thiệp của Mỹ vào Venezuela là bất hợp pháp theo luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, chính quyền Trump đã biến tuyên bố về nguồn tài nguyên dầu mỏ của Venezuela thành trụ cột chính trong sự can dự của họ vào quốc gia Nam Mỹ này.

Trước cuộc tấn công ngày 3/1, ông Trump và các đồng minh đưa ra lập luận rằng nguồn cung dầu của Venezuela thuộc về Mỹ do lịch sử thăm dò nhiên liệu ban đầu tại quốc gia này. Họ cũng lên án nỗ lực của chính phủ Venezuela trong việc trưng thu tài nguyên dầu từ các công ty tư nhân như một phần của nỗ lực quốc hữu hóa ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch.

Vào tháng 12, ông Trump công bố phong tỏa quanh Venezuela để ngăn việc bán dầu, mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của nước này. Cố vấn của ông, Stephen Miller, gọi việc quốc hữu hóa ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela là “vụ trộm cắp tài sản và của cải lớn nhất của người Mỹ”. Tuy nhiên, luật pháp quốc tế trao cho các quốc gia “chủ quyền vĩnh viễn” đối với tài nguyên của họ, để bảo vệ họ khỏi sự bóc lột nước ngoài không mong muốn.

Tại sao công bố thỏa thuận ngay bây giờ?

Thứ Sáu tuần qua đánh dấu kỷ niệm 6 tháng chiến tranh Mỹ-Israel với Iran. Khi chiến tranh bắt đầu vào ngày 28/2, Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz đối với giao thông thương mại. Gần 1/5 nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên của thế giới từng đi qua eo biển này trước chiến tranh.

Việc đóng cửa dẫn đến giá dầu toàn cầu tăng vọt, bao gồm cả ở Mỹ, nơi cử tri sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) dự báo tháng này sẽ là tháng 8 đắt đỏ nhất trong lịch sử về giá xăng, với người tiêu dùng Mỹ trả trung bình hơn 4 USD/gallon. Tranh chấp về tuyến đường thủy chiến lược vẫn đang diễn ra, cũng như bản thân cuộc chiến. Các hoạt động quân sự đang diễn ra cũng làm căng thẳng nguồn cung dầu của Mỹ.

Chính quyền Trump đóng khung thỏa thuận dầu mỏ mới như thế nào?

Ông Trump đã nhiều lần ca ngợi Venezuela dưới sự lãnh đạo của bà Rodriguez như một hình mẫu cho cách họ muốn đối phó với các đối thủ nước ngoài như Iran. Ông cũng ca ngợi việc Washington kiểm soát nguồn cung dầu của Venezuela như một lợi ích cho nền kinh tế Mỹ trong giai đoạn bầu cử giữa nhiệm kỳ.

“Chúng ta đang làm rất tốt ở Venezuela. Chúng ta đang lấy rất nhiều dầu từ Venezuela và chúng ta đang rất hòa thuận với họ,” ông Trump nói với những người ủng hộ tại một cuộc vận động tranh cử ở Las Vegas trong tháng này. Ông sau đó tuyên bố đã “trả tiền cho cuộc chiến” chống Venezuela “bằng những gì chúng ta đã lấy ra” từ đất nước này.

“Đó là cách cổ điển, phải không? Cách cổ điển,” ông Trump nói với đám đông. “Kẻ chiến thắng được hưởng chiến lợi phẩm, phải không?”

Trong thông báo về thỏa thuận hôm thứ Sáu, ông Trump cam kết rằng việc tăng nguồn cung dầu của Mỹ “sẽ giảm đáng kể Giá xăng cho tất cả người Mỹ”. Chi phí sinh hoạt được dự kiến là vấn đề quan trọng trong các cuộc đua giữa nhiệm kỳ năm nay.

Ngoài ra, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, một người theo đường lối diều hâu, mô tả thỏa thuận dầu mỏ là chiến thắng cho nền tảng “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump. Ông Rubio cũng khẳng định thỏa thuận sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên, khi tăng cường đầu tư tư nhân cần thiết cho “việc tái thiết nền kinh tế Venezuela”.

Bà Delcy Rodriguez phản ứng thế nào về thỏa thuận?

Bà Rodriguez cũng trình bày thỏa thuận như một chiến thắng cho chính quyền của mình. Trong một thông điệp trên Telegram, bà gọi thỏa thuận này là “lịch sử” và cho rằng nó sẽ có “tác động đáng kể đến sự hồi sinh của quốc gia chúng ta”.

“Nó sẽ tạo điều kiện cho một dòng vốn đầu tư đáng kể nhằm phục hồi và tái thiết cơ sở hạ tầng chiến lược cho sự phát triển ngành công nghiệp hydrocarbon của chúng ta,” bà Rodriguez viết.

Venezuela từ lâu đã phải vật lộn với cuộc khủng hoảng kinh tế gây ra tình trạng thiếu hụt hàng hóa cơ bản và lạm phát phi mã. Gần 8 triệu người Venezuela đã rời bỏ đất nước kể từ năm 2014 do đàn áp chính trị và lo ngại kinh tế. Các nhà phê bình chỉ ra tham nhũng của chính phủ và quản lý yếu kém các ngành công nghiệp nhà nước, bao gồm cả lĩnh vực dầu mỏ và khai khoáng, là một trong những nguyên nhân dẫn đến suy thoái kinh tế. Một lý do khác thường được nêu ra là tác động của các lệnh trừng phạt nặng nề của Mỹ đối với nền kinh tế Venezuela.

Kể từ khi nhậm chức tổng thống lâm thời, bà Rodriguez đã dẫn đầu chiến dịch tăng cường đầu tư tư nhân vào các ngành công nghiệp Venezuela, theo yêu cầu của chính quyền Trump. Chính phủ của bà ước tính thỏa thuận hôm thứ Sáu sẽ mang lại 209 tỷ USD tiền thuế cho Venezuela, cùng 100 tỷ USD đầu tư.

Thỏa thuận sẽ kéo dài bao lâu?

Các báo cáo truyền thông cho biết chính phủ Rodriguez đã trao cho chính quyền Trump quyền sử dụng trữ lượng dầu trong 100 năm.

Những chỉ trích là gì?

Washington có một lịch sử lâu dài can thiệp vào Mỹ Latinh, và ông Trump đã tìm cách khẳng định quyền bá chủ của Mỹ ở Tây Bán cầu như một phần của chính sách mà ông gọi là “Học thuyết Donroe”. Các nhà phê bình mô tả thỏa thuận hôm thứ Sáu như một nỗ lực chiếm đoạt tài nguyên của Venezuela, tương tự như những gì các cường quốc phương Tây đã làm trong thời kỳ thuộc địa.

Ngay trước khi thỏa thuận được công bố, nhà phân tích năng lượng Gregory Brew đã so sánh các báo cáo về thỏa thuận sắp xảy ra với các nhượng bộ dầu mỏ mà Đế quốc Anh tìm kiếm vào đầu thế kỷ 20. “Một điều như vậy là chưa từng có tiền lệ,” Brew viết trên mạng xã hội. “Điều gần nhất có thể là BP [British Petroleum] (khi còn phần lớn do chính phủ Anh sở hữu) tuyên bố quyền sở hữu trữ lượng dầu của Iraq và Iran trước Thế chiến II.”

Ông Trump cũng đã tán thành khẩu hiệu thời thuộc địa “Vận mệnh hiển nhiên” như một phần trong kế hoạch của ông cho một “quốc gia đang phát triển” nhằm “tăng sự giàu có” và “mở rộng lãnh thổ”.

Mô hình Venezuela có thể được áp dụng ở nơi khác?

Ông Trump cũng đã đề cập đến khả năng tuyên bố trữ lượng dầu ở các khu vực khác trên thế giới. Từ năm 2011, trước khi trúng cử, ông đã gợi ý rằng Mỹ nên sử dụng sức mạnh quân sự để khai thác dầu từ các nước khác.

“Tôi sẽ lấy dầu,” ông Trump nói về sự can thiệp quân sự của Mỹ vào Libya. Cùng năm đó, ông lặp lại nhận xét này về việc Mỹ chiếm đóng Iraq.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã bày tỏ ý định tương tự đối với Iran. Vào tháng 4, ông đăng trên mạng xã hội: “Với thêm một chút thời gian, chúng ta có thể dễ dàng MỞ EO BIỂN HORMUZ, LẤY DẦU VÀ KIẾM MỘT GIA TÀI.” Ông cũng đề xuất biến eo biển Hormuz thành lãnh thổ Mỹ.