Thổ Nhĩ Kỳ trình quốc hội phê chuẩn Hiệp ước phòng thủ chung Mecca với Pakistan, Saudi Arabia

Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã đệ trình lên quốc hội nước này Hiệp ước Phòng thủ chung Mecca, văn kiện ba bên giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Saudi Arabia, để phê chuẩn. Theo tài liệu mà hãng tin Reuters tiếp cận được, hiệp ước được ký ngày 7/8/2025 và gồm 16 điều khoản.

Mục tiêu của hiệp ước là thiết lập một kiến trúc phòng thủ chung trong khu vực, được kích hoạt trong trường hợp một thành viên bị tấn công vũ trang, với các quy định chi tiết được nêu trong từng điều khoản.

Theo Điều 1, các bên ký kết sẽ sử dụng “mọi biện pháp cần thiết” để loại bỏ các mối đe dọa đối với toàn vẹn lãnh thổ của nhau. Khi điều khoản này được viện dẫn trong trường hợp một quốc gia thành viên bị tấn công, các bước tiếp theo được quy định tại Điều 2.

Điều 2 nêu rõ: “Trong trường hợp một bên bị tấn công vũ trang hoặc bị xâm lược quân sự bởi một quốc gia hay nhóm quốc gia khác, các bên sẽ ngay lập tức cung cấp hỗ trợ cho bên bị tấn công, sử dụng đầy đủ các biện pháp hỗ trợ lẫn nhau hiện có”. Cơ chế này được đánh giá tương tự Điều 5 trong Hiến chương thành lập NATO, vốn coi một cuộc tấn công vào một thành viên là tấn công vào toàn bộ liên minh.

Điều 2 cũng quy định mỗi bên ký kết sẽ “quyết định phạm vi và tính chất hỗ trợ sau khi đánh giá khách quan về nhu cầu viện trợ”, đồng thời ba nước sẽ hợp tác trong giới hạn nguồn lực sẵn có, bao gồm năng lực và nguồn lực quân sự.

Các Điều 3, 4, 5 và 6 của dự thảo đề cập chi tiết về hợp tác công nghiệp quốc phòng, chia sẻ thông tin tình báo, hỗ trợ hậu cần, huấn luyện chung và đấu tranh chống “mọi hình thức khủng bố”, bao gồm cả ở cấp độ tác chiến. Các điều khoản khác nói về các dự án nghiên cứu, phát triển và đổi mới chung trong lĩnh vực công nghệ tiên tiến, bảo đảm mức độ sẵn sàng quân sự.

Hiệp ước cũng đề cập việc thành lập một ủy ban quốc phòng gồm bộ trưởng ngoại giao và bộ trưởng quốc phòng của cả ba nước, cùng cơ chế cho phép các quốc gia khác tham gia với điều kiện được cả ba thành viên sáng lập chấp thuận. Thời hạn của hiệp ước là 10 năm, sau đó bất kỳ nước nào cũng có thể rút lui theo quy định trong dự thảo đệ trình lên quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ.

Trước đó trong tháng này, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Saudi Arabia đã nhất trí kích hoạt “các biện pháp răn đe” theo hiệp ước phòng thủ lẫn nhau và triển khai nhanh lực lượng tới vương quốc Gulf nhằm đối phó các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Yemen, còn gọi là Ansar Allah.

Lộ trình phê chuẩn tại quốc hội

Theo phóng viên Resul Serdar của Al Jazeera, quá trình phê chuẩn dự kiến “sẽ mất khá nhiều thời gian”, dù liên minh cầm quyền chỉ cần đa số đơn giản. “Các đảng phái chính trị khác nhau có đại diện trong quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ sẽ thảo luận về các điều khoản của hiệp ước, và có thể sẽ có những tranh luận gay gắt vì phe đối lập có những mục tiêu riêng”, ông Serdar cho biết.

Theo phóng viên này, ngay cả khi hiệp ước được phê chuẩn, điều đó cũng không dẫn tới việc triển khai quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, bởi động thái như vậy sẽ cần thêm các quy trình lập pháp khác.

Chủ tịch quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ sẽ chuyển hiệp ước tới ủy ban đối ngoại của quốc hội. Theo một nguồn tin nói với Reuters, ủy ban có thể thảo luận về hiệp ước sớm nhất vào thứ Sáu. Sau khi được đệ trình lên ủy ban, nội dung và chi tiết của hiệp ước dự kiến sẽ được công bố.

Ông Burhanettin Duran, Giám đốc truyền thông của Phủ tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ, viết trên X rằng: “Quan hệ đối tác chiến lược phát triển giữa các nước chúng ta nhằm tăng cường răn đe tập thể, nâng cao năng lực chung trong lĩnh vực quốc phòng và bảo vệ an ninh, ổn định trong khu vực”. Ông Duran nói thêm quá trình này đánh dấu một cột mốc quan trọng hướng tới “thể chế hóa” hợp tác chiến lược giữa ba quốc gia.

Bối cảnh căng thẳng khu vực

Hôm thứ Hai, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã đề cập tình trạng bạo lực leo thang giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi ở Yemen. “Như tôi vẫn thường nói, chúng ta đang bị bao quanh bởi một vòng lửa. Đó chính xác là tình cảnh chúng ta đang đối mặt”, ông Erdogan nói, trong lúc đề cập các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào sân bay Riyadh.

Trong những tuần gần đây, Houthi đã tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone nhằm vào vương quốc này, bao gồm các cơ sở dầu mỏ và sân bay chính của Riyadh, trong khi liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu hỗ trợ chính phủ Yemen đã tiến hành các cuộc không kích vào các vị trí của Houthi.