Pháp tìm nguồn dầu mới và bán vũ khí trong chuyến công du vùng Vịnh của Tổng thống Macron

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đến Bahrain trong khuôn khổ chuyến công du vùng Vịnh kéo dài ba ngày, sau khi đã thăm Kuwait và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE); điểm dừng tiếp theo là Qatar. Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh nước Pháp đang chịu sức ép từ các cuộc biểu tình bạo lực và giá năng lượng tăng cao.

Theo giới phân tích, chuyến công du của ông Macron nhằm hai mục tiêu song song: tìm nguồn cung dầu và khí đốt thay thế khi nguồn vận chuyển nhiên liệu toàn cầu bị gián đoạn do xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu thiết bị quốc phòng của Pháp sang khu vực.

Thỏa thuận năng lượng và hợp tác song phương

Ngay ngày đầu chuyến đi, Pháp và Kuwait đã ký tám thỏa thuận và văn kiện hợp tác, bao gồm các lĩnh vực quốc phòng, trí tuệ nhân tạo và đầu tư. Tại Abu Dhabi, ông Macron đã gặp Tổng thống UAE Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan; hai nhà lãnh đạo tái khẳng định cam kết thúc đẩy hợp tác về năng lượng, công nghệ tiên tiến và trí tuệ nhân tạo.

Dẫn số liệu của Bộ Ngoại giao Pháp, UAE hiện là đối tác nhập khẩu lớn nhất của Pháp trong khu vực vùng Vịnh, với kim ngạch thương mại song phương đạt 10,8 tỷ euro (khoảng 12,1 tỷ USD) trong năm 2025. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Pháp cung cấp 18% lượng vũ khí và thiết bị quốc phòng nhập khẩu của UAE trong năm 2025, đứng thứ hai sau Mỹ với 42%.

Về năng lượng, các cam kết cung ứng đã đạt được trong chuyến đi. Theo Bloomberg, UAE cam kết cung cấp cho Pháp 100.000 tấn diesel mỗi tháng (tương đương khoảng 746.000 thùng) trong thời hạn chưa xác định. Bahrain cũng đồng ý cung cấp 100.000 tấn diesel mỗi tháng với thời hạn tương tự, trong khi Saudi Arabia sẽ cung cấp 95.000 tấn trong mỗi tháng 10 và tháng 11 thông qua Tập đoàn TotalEnergies. Các thỏa thuận này được thúc đẩy trong bối cảnh giá dầu đang ở mức trên 100 USD/thùng.

Ông Macron đi cùng lãnh đạo cấp cao của hai tập đoàn năng lượng lớn nhất Pháp là TotalEnergies và Engie. Việc gián đoạn nguồn cung các sản phẩm lọc dầu như xăng và diesel do xung đột tại eo biển Hormuz đã khiến có thời điểm tới 20% số trạm xăng của Pháp rơi vào tình trạng hết hàng kể từ khi giao tranh bắt đầu.

Đẩy mạnh hợp tác quốc phòng

Bên cạnh việc bảo đảm nhập khẩu dầu, Pháp cũng hướng tới tăng xuất khẩu thiết bị quốc phòng sang vùng Vịnh, trong bối cảnh nợ quốc gia của nước này ở mức cao nhất kể từ ngay sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, theo đánh giá của giới phân tích.

Pháp đã tăng cường quan hệ đối tác quân sự với Saudi Arabia, quốc gia đang đối đầu với lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen. Hồi cuối tháng 9, ông Macron cho biết Pháp sẽ triển khai “các phương tiện quân sự” tới Saudi Arabia để giúp bảo vệ cảng dầu Yanbu trên Biển Đỏ. Trong một cuộc phỏng vấn truyền hình, ông nêu rõ sẽ điều “binh sĩ, radar, hệ thống phòng thủ”.

Đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia, tuyến vận chuyển dầu chính từ các mỏ phía đông qua bán đảo Arab sang Biển Đỏ, đã bị tấn công trong xung đột với Iran. Đây là phương thức chính để nước này tiếp tục xuất khẩu dầu khi eo biển Hormuz bị gián đoạn, trong khi lực lượng Houthi cũng tấn công tàu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ.

Tuần trước, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pháp Pascal Confavreux cho biết “các yếu tố tác chiến” để bảo vệ cơ sở dầu của Saudi Arabia đã được triển khai, song không nêu cụ thể loại phương tiện quân sự nào đã được gửi đi. Cùng ngày thứ Hai, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot đã gặp người đồng cấp Saudi Arabia, Thái tử Faisal bin Farhan Al Saud, để rà soát quan hệ song phương và thảo luận các diễn biến khu vực.

Theo Andreas Krieg, giảng viên cấp cao tại Trường Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King’s College London, điều Pháp có thể cung cấp cho các quốc gia vùng Vịnh là năng lực quân sự không hoàn toàn phụ thuộc vào Mỹ – một yếu tố ngày càng có giá trị.

“Pháp có thể cung cấp hợp tác công nghiệp quốc phòng, chuyển giao công nghệ, sản xuất chung, huấn luyện và quyền tự chủ tác chiến lớn hơn”, ông Krieg nói. “Với các nước như UAE và Qatar, điều này đồng nghĩa với việc từng bước giảm phụ thuộc vào hệ thống vũ khí, phụ tùng, tình báo và sự cho phép chính trị của Mỹ.”

Tuy nhiên, ông Krieg cũng lưu ý “thế tiến thoái lưỡng nan” trung tâm của Pháp là liệu việc gia tăng can dự vào khu vực có thể kéo nước này vào cuộc xung đột đang diễn ra hay không.

“Hãy xét việc bảo vệ hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia trước các cuộc tấn công của Houthi. Các hệ thống phòng không Pháp đánh chặn tên lửa sẽ trực tiếp làm suy yếu chiến lược quân sự của Houthi. Nếu lực lượng Pháp sau đó trở thành mục tiêu, Paris có thể chịu áp lực phải đáp trả. Điều khởi đầu như một triển khai phòng thủ có thể dần trở thành cam kết tác chiến với hệ lụy rộng hơn nhiều”, ông nói.

Quan hệ Pháp – Iran cũng đã căng thẳng do các vụ trục xuất ngoại giao đáp trả lẫn nhau. Trong tháng 7 và tháng 8, Pháp lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz. Tháng 7, hai nhân viên Đại sứ quán Pháp bị bắt giữ tại Tehran và sau đó bị tuyên bố là nhân vật không được hoan nghênh; Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc các nhà ngoại giao này “can thiệp vào công việc nội bộ của Iran dưới danh nghĩa tiếp xúc với xã hội dân sự”. Tháng 8, Ngoại trưởng Barrot đã trục xuất hai nhà ngoại giao Iran để đáp trả.

Trật tự an ninh khu vực đang định hình lại

Phát biểu tại Diễn đàn An ninh Toàn cầu ở Doha (Qatar), Đặc phái viên Mỹ Tom Barrack cho biết Washington đang từ bỏ mối quan hệ an ninh đổi lấy dầu mỏ truyền thống với Trung Đông và không còn tìm cách thống trị khu vực.

“Mỹ không còn muốn sở hữu”, ông Barrack, Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ kiêm Đặc phái viên về Syria, nói. “Thỏa thuận không phải là kiểm soát, mà là không rời đi. Chúng tôi không rời đi.”

Ông Barrack thừa nhận rằng sau nhiều tháng Iran tấn công hạ tầng của các nước trong khu vực, các đối tác ngày càng nhận thức rõ giới hạn can dự của Mỹ. Tại Trung Đông, các quan hệ đối tác quốc phòng đã gia tăng: tháng 8, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký hiệp ước an ninh ba bên, còn gọi là Thỏa thuận Phòng thủ Chung Mecca, và thỏa thuận này đã được kích hoạt trong bối cảnh Houthi tấn công Saudi Arabia.

Theo ông Krieg, các quốc gia vùng Vịnh không cho rằng Pháp sẽ thay thế Mỹ – nước vẫn có hạ tầng quân sự và tình báo vượt trội – mà muốn một “mạng lưới đối tác an ninh đa dạng hóa”.

“Pháp đặc biệt hấp dẫn vì sở hữu năng lực viễn chinh thực sự và đã thể hiện thiện chí bảo vệ các đối tác vùng Vịnh mà không tham gia chiến dịch tấn công của Washington nhằm vào Iran”, ông Krieg nói. “Do đó, sự hiện diện quân sự của Pháp đã có ý nghĩa chính trị lớn hơn.”