Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định hiệp ước phòng thủ Mecca không nhằm vào Iran

Các nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định hiệp ước phòng thủ ba bên mới ký với Saudi Arabia và Pakistan không nhắm vào Iran. Ngoại trưởng Hakan Fidan ngày thứ Bảy cho biết thỏa thuận này không xác định Iran hoặc bất kỳ quốc gia nào khác là mối đe dọa chung.

Hiệp ước phòng thủ chung Mecca được ký hôm thứ Sáu bởi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, với nội dung một cuộc tấn công vũ trang vào một trong ba nước sẽ được coi là tấn công vào tất cả.

“Không có mối đe dọa chung nào được chúng tôi ghi thành văn bản”, ông Fidan nói với hãng thông tấn nhà nước Anadolu, đồng thời cho biết các quốc gia không tấn công các bên ký kết sẽ không bị coi là mục tiêu.

Ông Fidan mô tả hiệp ước này “về mặt kỹ thuật” tương tự Điều 5 của NATO, theo đó tấn công một thành viên được coi là tấn công tất cả. Tuy nhiên, phản ứng sẽ phụ thuộc vào tình huống. Quốc gia bị tấn công phải yêu cầu hỗ trợ và nêu rõ loại hỗ trợ cần, từ tình báo, hậu cần đến đạn dược hoặc triển khai đơn vị quân đội.

Liên minh cũng sẽ thành lập các ủy ban chính trị và quân sự, bao gồm ngoại trưởng, bộ trưởng quốc phòng và tổng tham mưu trưởng, cùng một ban thư ký thường trực tại Saudi Arabia. Ba nước sẽ hợp tác trong huấn luyện chung, chia sẻ tình báo, hậu cần, đánh giá mối đe dọa và khả năng tương tác quân sự.

Hợp tác công nghiệp quốc phòng cũng là một phần đáng chú ý, khi các nhà lãnh đạo thảo luận về cách tận dụng công nghệ quân sự của nhau. Ông Fidan cho biết việc chuẩn bị cho thỏa thuận đã diễn ra gần hai năm tám tháng, cho thấy hiệp ước không được soạn thảo chỉ để đối phó với căng thẳng hiện tại liên quan đến Iran.

Bất chấp những cam kết từ Ankara, một số quan chức Iran đã đặt câu hỏi về thỏa thuận và cảnh báo Saudi Arabia không nên dựa vào các đối tác mới cho an ninh của mình. Mahmoud Nabavian, thành viên cứng rắn của Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại Quốc hội Iran, nói các nhà lãnh đạo Saudi nên hiểu rằng hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan sẽ không đảm bảo an ninh của họ. Một thành viên khác là Ebrahim Rezaei cũng bác bỏ hiệp ước là “thỏa thuận giấy”.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi không trực tiếp đề cập đến thỏa thuận trong thông điệp trên X hôm thứ Sáu, nhưng kêu gọi các quốc gia trong khu vực dựa vào chính mình và theo đuổi thứ mà ông mô tả là “tình anh em thực sự”, đồng thời nhấn mạnh sức mạnh và sự sẵn sàng của lực lượng vũ trang Iran.

Ông Fidan mô tả thỏa thuận là một phần nỗ lực rộng lớn hơn để trao cho các quốc gia trong khu vực trách nhiệm lớn hơn đối với an ninh của chính họ. “Các thế lực bá quyền bên ngoài vào khu vực không giải quyết được vấn đề; họ làm cho chúng trở nên trầm trọng hơn”, ông nói với Anadolu.

Ông gọi Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Pakistan là “các quốc gia nòng cốt” của sáng kiến và nói rõ Ankara muốn mở rộng thỏa thuận. “Theo tầm nhìn của tổng thống chúng tôi, chúng tôi không nên chỉ giới hạn ở ba quốc gia”, ông Fidan nói. “Chúng tôi nên phát triển và nếu cần, đưa tất cả các quốc gia dưới chiếc ô này.”

Một số quốc gia đã bày tỏ quan tâm, theo ông Fidan, và ông dự kiến Ai Cập, nước mà ông mô tả là “đối tác tự nhiên”, sẽ tham gia sau khi các vấn đề kỹ thuật còn tồn đọng được giải quyết. Nhiều chi tiết thực tế vẫn cần được hoàn thiện, bao gồm cách ba quân đội phối hợp trong khủng hoảng, nhưng các ủy ban dự kiến, ban thư ký thường trực và trọng tâm vào khả năng tương tác và hợp tác công nghiệp quốc phòng cho thấy hiệp ước được thiết kế để phát triển vượt xa một tuyên bố phòng thủ chung đơn thuần.