Thế giới phản ứng thận trọng trước thỏa thuận Hamas giải giáp vũ khí

Nhóm vũ trang Palestine Hamas ngày 31/7 tuyên bố đã đồng ý với một thỏa thuận nhằm chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến của Israel tại Gaza, khu vực đã hứng chịu đổ nát và tổn thất nặng nề suốt gần ba năm qua. Thỏa thuận được Mỹ và các bên trung gian xác nhận trong ngày 31/7 và 1/8, yêu cầu Hamas chuẩn bị giải giáp và bàn giao vũ khí theo từng giai đoạn, song song với việc Israel rút lực lượng.

Thỏa thuận được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố vào tối 31/7, sau khi Hội đồng Hòa bình và Lực lượng Ổn định Quốc tế do Mỹ dẫn đầu cho biết các nhà trung gian từ Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ đã hoàn tất lộ trình chuyển sang giai đoạn tiếp theo của lệnh ngừng bắn. Một thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được từ tháng 10/2024 nhưng không ngăn được giao tranh, dù cường độ bạo lực đã giảm bớt.

Trump ca ngợi đây là "thỏa thuận lịch sử về việc giải giáp hoàn toàn Hamas và mọi nhóm vũ trang khác tại Gaza", đồng thời gọi đây là "bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình và an ninh lâu dài". Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng việc triển khai thỏa thuận vẫn là thách thức lớn, khi giai đoạn đầu của lệnh ngừng bắn từng thất bại và lòng tin giữa hai bên gần như không còn.

Phản ứng từ các bên liên quan

Chính phủ Israel chưa có phản hồi chính thức tính đến tối 1/8. Bộ trưởng An ninh Quốc gia theo đường lối cực hữu Itamar Ben-Gvir bác bỏ dự thảo, cho rằng việc ngừng ám sát các thành viên Hamas đồng nghĩa với việc chấp nhận để nhóm này chuẩn bị cho một vụ tấn công mới, liên quan đến cuộc tấn công tháng 10/2023 khiến 1.200 người thiệt mạng và 240 người bị bắt làm con tin. Cựu Tham mưu trưởng quân đội Israel Gadi Eisenkot, ứng viên tiềm năng thay thế Thủ tướng Benjamin Netanyahu, cảnh báo Israel không thể chấp nhận thực tế Hamas tồn tại, tái vũ trang và chờ thời cơ thực hiện thảm sát tiếp theo.

Hamas khẳng định việc giải giáp phụ thuộc vào việc Israel chấm dứt chiến sự và rút hoàn toàn khỏi Gaza. Nhóm này nêu rõ các điều kiện cần thiết gồm việc Israel cam kết ngừng giết hại, triển khai Ủy ban Quốc gia quản lý Gaza, đưa lực lượng ổn định quốc tế vào và giải tán các lực lượng vũ trang do Israel hậu thuẫn. Nhà đàm phán Ghazi Hamad mô tả đây là "gói toàn diện" bao gồm chấm dứt tấn công, rút quân, triển khai lực lượng quốc tế và tái thiết, đồng thời cho rằng Hamas đã nhân nhượng vì lợi ích người dân Palestine.

Jihad Hồi giáo Palestine, một bên tham gia lệnh ngừng bắn ban đầu cùng Hamas, tuyên bố các báo cáo về thỏa thuận giữa các phe phái và Israel là "không chính xác" và nhóm có "sự dè dặt" về hình thức hiện tại của thỏa thuận. Trong khi đó, Ủy ban Quốc gia quản lý Gaza hoan nghênh lộ trình và tuyên bố sẵn sàng tiếp quản quyền quản lý dải đất cũng như khôi phục các dịch vụ thiết yếu.

Quốc tế kêu gọi thực thi

Giám đốc Hội đồng Hòa bình Nickolay Mladenov, kiến trúc sư của kế hoạch theo giai đoạn, thừa nhận nhiều thời điểm tưởng chừng đàm phán đổ vỡ, đồng thời nhấn mạnh cơ chế thực thi và xác minh phải "thực sự hiệu quả", việc rút quân của Israel phải tiến hành song song với giải giáp vũ khí.

Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ, cùng Mỹ, là các bên trung gian chính. Ai Cập chuẩn bị tổ chức các cuộc họp tiếp theo với đại diện Mỹ, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ để chốt các cam kết giai đoạn hai. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif bày tỏ hy vọng các bước cụ thể sẽ được thực hiện theo Kế hoạch Hòa bình Gaza, hướng tới thành lập Nhà nước Palestine độc lập, có chủ quyền và liên tục trên biên giới trước năm 1967.

Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas gọi đây là "bước đi mang tính xây dựng" nếu được thực hiện đầy đủ, nhưng cảnh báo "còn nhiều điều phải vào đúng chỗ để kế hoạch thành công". Anh kêu gọi thực thi đầy đủ Kế hoạch 20 điểm, bao gồm rút quân đội Israel khỏi Gaza và tôn trọng ngừng bắn. Đức hoan nghênh lộ trình nhưng nhấn mạnh Hamas "không bao giờ được phép trở thành mối đe dọa với Israel". Bỉ coi đây là cơ hội mở đường cho tiếp cận nhân đạo rộng rãi hơn, khôi phục chính quyền Palestine tại Gaza và thúc đẩy giải pháp hai nhà nước.