Taiz (Yemen) tái bị bao vây: giá lương thực, nhiên liệu leo thang

Taiz, Yemen – Thành phố Taiz ở tây nam Yemen đang đối mặt với nguy cơ bị bao vây toàn diện sau khi lực lượng Houthi mở rộng kiểm soát ở phía nam và cắt tuyến đường huyết mạch nối thành phố với các khu vực do chính phủ kiểm soát. Tình trạng thiếu hụt lương thực và nhiên liệu nhanh chóng xuất hiện, làm sống lại ký ức về cuộc bao vây từng khiến người dân điêu đứng trong giai đoạn 2015-2016.

Ông Iskandar Abdullah, 37 tuổi, một cư dân Taiz, cho biết ông từng trải qua cuộc bao vây trước đây và hiểu rõ những khó khăn mà người dân có thể phải đối mặt. Theo ông, giai đoạn 2015-2016 là những ngày "vô cùng khắc nghiệt" khi lực lượng ủng hộ chính phủ bị dồn vào một khu vực nhỏ ở trung tâm thành phố. Người dân khi đó thiếu cả nước uống, thực phẩm, nhiên liệu và thuốc men; nguồn tiếp tế chủ yếu được vận chuyển qua địa hình núi hiểm trở, kể cả bình oxy cho người bệnh và người bị thương.

Diễn biến mới từ đầu tháng 9

Đầu tháng 9, lực lượng Houthi phát động chiến dịch dọc bờ Biển Đỏ thuộc tỉnh Taiz. Nhóm này nhanh chóng kiểm soát hoàn toàn thành phố cảng Mocha và huyện Dhubab, nơi có eo biển Bab al-Mandeb – tuyến hàng hải mà khoảng 12% thương mại toàn cầu đi qua.

Dù các lực lượng chính phủ được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn mở cuộc phản công từ đầu tháng 10 và giành lại một phần lãnh thổ, Houthi vẫn tiếp tục tiến công ở vùng nông thôn quanh Taiz. Đến ngày 4/10, Houthi kiểm soát thị trấn al-Turbah, cắt tuyến đường chính còn lại nối thành phố Taiz với các khu vực do chính phủ kiểm soát.

Thiếu hụt và giá cả tăng vọt

Theo các nguồn tin an ninh, giao tranh và các cuộc xâm nhập của Houthi đã khiến một cửa khẩu quan trọng phía đông thành phố – vốn được mở lại năm 2024 – phải đóng cửa. Đây là tuyến đường thiết yếu đưa phần lớn nguồn lương thực vào Taiz.

Ông Nabil Jamil, Giám đốc Văn phòng Kế hoạch và Phát triển tỉnh Taiz, đánh giá cuộc bao vây hiện nay "toàn diện hơn và tác động nghiêm trọng hơn" so với năm 2015. Ông cho biết không chỉ các tuyến đường chính mà hầu hết đường phụ nối các huyện nông thôn cũng bị ảnh hưởng. Khoảng 2,8 triệu người sống ở các khu vực do chính phủ kiểm soát thuộc tỉnh Taiz, cùng khoảng 200.000 người mới phải di dời do giao tranh ven biển và nông thôn, đang đối mặt với khó khăn nhân đạo và điều kiện sống xấu đi.

Chưa đầy một tuần sau khi bao vây tái lập, đường phố Taiz gần như vắng vẻ vì thiếu nhiên liệu. Trên thị trường chợ đen, giá một can xăng 20 lít tăng từ 30.000 riyal Yemen (khoảng 19 USD) lên 90.000 riyal (khoảng 58 USD).

Các chợ và cửa hàng thực phẩm ghi nhận nhu cầu tăng mạnh khi người dân đổ xô tích trữ, lo ngại hàng hóa sẽ cạn kiệt. Một số cư dân cáo buộc giới thương nhân găm hàng và độc quyền hàng thiết yếu trong bối cảnh thiếu giám sát thị trường hiệu quả.

Nhà báo chuyên về kinh tế Wafiq Saleh cho biết giá các mặt hàng cơ bản, đặc biệt là lúa mì và bột mì, đã tăng rõ rệt, trong khi giá rau quả tăng gấp đôi do khó vận chuyển vào thành phố. Theo ông, các thương nhân trong thành phố vẫn có lượng hàng dự trữ đủ dùng trong vài tháng, nhưng một số đã bắt đầu tăng giá ngay khi giao tranh lan tới vùng ngoại vi.

Lo ngại nhân đạo

Giao tranh vẫn tiếp diễn ở nông thôn Taiz. Người dân địa phương hy vọng lực lượng chính phủ có thể giành lại các khu vực vừa mất hoặc tiếp tục tiến công ở phía tây thành phố để phá vây. Tuy nhiên, hiện Houthi đang chiếm ưu thế ở khu vực phía nam Taiz.

Nhà báo chuyên theo dõi các vấn đề Houthi Salman al-Maqrami nhận định mục tiêu chính của cuộc bao vây là làm suy yếu sự gắn kết của các lực lượng đối địch trong thành phố – nơi vốn được coi là điểm nóng chống lại nhóm này. Theo ông, việc kiểm soát Taiz cũng mang tính biểu tượng, cho phép Houthi thể hiện khả năng đe dọa bất kỳ khu vực nào do chính phủ kiểm soát, ngay cả khi dân cư ở đó thù địch với họ.

Luật sư Nabil Sharyan, người đứng đầu Tổ chức Công lý vì Quyền và Phát triển (JRDO), nhấn mạnh dân thường không được trở thành công cụ gây sức ép trong bất kỳ xung đột nào. Ông cảnh báo cuộc bao vây mới sẽ gây tổn thất nhân đạo lớn, đặc biệt với người bệnh, trẻ em, phụ nữ và người già khi khó tiếp cận bệnh viện, dịch vụ y tế và thuốc men; việc đi lại bị hạn chế cũng ảnh hưởng đến học sinh, bệnh nhân, người lao động và các gia đình.

Ông Sharyan kêu gọi cộng đồng quốc tế, các tổ chức nhân quyền và cơ quan nhân đạo có lập trường rõ ràng nhằm bảo đảm người dân tiếp cận nhu cầu cơ bản, các tuyến đường và cửa khẩu được mở cho dân thường và hàng hóa, đồng thời bệnh nhân có thể tiếp cận dịch vụ y tế.

Ông Jamil cho biết chính quyền địa phương Taiz đã gửi thư tới Liên Hợp Quốc đề nghị hỗ trợ giải quyết khủng hoảng và các hệ quả nhân đạo. Ưu tiên của chính quyền gồm mở các tuyến đường và hành lang an toàn cho dân thường, đặc biệt là người cần điều trị y tế, và đưa thuốc men, lương thực vào Taiz. "Chúng tôi vẫn đang chờ phản hồi hoặc can thiệp trên thực địa", ông nói.