Starshield là gì và ai đã hạn chế quyền truy cập của Ukraine?

Kết nối vệ tinh quân sự Starshield của Ukraine đã được khôi phục, một nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết, chỉ vài ngày sau khi Mỹ được cho là đã hạn chế dịch vụ này. Hãng tin Reuters, dẫn một nguồn tin, cho hay Kyiv vẫn đang yêu cầu SpaceX - công ty mẹ của Starshield - giải thích lý do dịch vụ bị gián đoạn trong khoảng thời gian từ thứ Ba đến thứ Tư.

Ukraine phụ thuộc vào Starshield, phiên bản cấp quân sự của dịch vụ internet Starlink do SpaceX cung cấp, để thu thập thông tin tình báo trong cuộc chiến với Nga. Giám đốc điều hành SpaceX, Elon Musk, phủ nhận công ty có liên quan và cho rằng chỉ chính phủ Mỹ mới có thể gây gián đoạn dịch vụ, bất chấp việc Tổng thống Donald Trump khẳng định Washington vẫn đang chia sẻ thông tin tình báo với Kyiv.

Starshield là gì?

Starshield là dịch vụ "chị em" với Starlink - mạng lưới gồm 11.000 vệ tinh do SpaceX đưa vào quỹ đạo thấp của Trái Đất nhằm cung cấp kết nối internet tốc độ cao ngay cả ở những vùng xa xôi. Starshield ra mắt năm 2022 và được cung cấp cho chính phủ Mỹ, được thiết kế cho mục đích quân sự với khả năng mã hóa sâu hơn để xử lý thông tin nhạy cảm. SpaceX cho biết dịch vụ này chủ yếu được các cơ quan quốc phòng Mỹ và "các đối tác chính phủ" khác sử dụng.

Quân đội Ukraine dựa vào Starshield, đặc biệt để dẫn đường cho máy bay không người lái - phương tiện mà nước này phụ thuộc nhiều trong các cuộc tấn công nhằm vào Nga.

Điều gì đã xảy ra với quyền truy cập Starshield của Ukraine?

Hôm thứ Ba, các quan chức quốc phòng Ukraine cho biết họ đã mất quyền truy cập vào các liên lạc vệ tinh quan trọng và sự gián đoạn đã ảnh hưởng đến các nhiệm vụ quân sự. Diễn biến này xảy ra sau các cuộc không kích dữ dội của Nga, với hơn 100 máy bay không người lái và 5 tên lửa đạn đạo, mà Ukraine nói rằng họ không nhận được cảnh báo trước.

"Thông tin tình báo về các vụ phóng tên lửa đạn đạo của Nga giúp cứu mạng người, và đây là một trong những vấn đề cấp thiết nhất. Điều này chính là yếu tố giúp ngăn chặn thiệt hại về người - khi có cảnh báo sớm về tên lửa đạn đạo", Tổng thống Volodymyr Zelenskyy viết trên X. "Về cuộc tấn công này, đáng tiếc là không có cảnh báo nào từ các đối tác."

Serhiy Beskrestnov, cố vấn quốc phòng của Zelenskyy, đăng trên Telegram rằng SpaceX cũng đã "áp đặt giới hạn tốc độ" đối với các thiết bị đầu cuối Starlink, giới hạn tốc độ internet ở mức 100 dặm/giờ (160 km/giờ). Điều đó đồng nghĩa mọi máy bay không người lái hoặc tên lửa bay với tốc độ hơn 100 dặm/giờ đều mất kết nối dẫn đường.

"Lực lượng vũ trang của chúng tôi không nhận được cảnh báo về những hạn chế này, và điều đó dẫn đến thất bại của một số nhiệm vụ", ông nói, đồng thời cho rằng sự việc rõ ràng "liên quan đến tình hình chính trị hiện tại". Các quan chức cho biết những hạn chế còn làm giảm năng lực của hoạt động hậu cần tiền tuyến, trinh sát và chuyển tiếp tín hiệu.

Ai kiểm soát Starshield?

Hôm thứ Tư, Musk phủ nhận mọi liên quan đến sự việc, khẳng định dịch vụ này "do chính phủ Mỹ kiểm soát". Trả lời một bài đăng trên X của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov, người nói rằng giới hạn tốc độ đang được dỡ bỏ và yêu cầu tốc độ internet không hạn chế, Musk viết: "Các hệ thống Starshield do chính phủ Mỹ sở hữu và kiểm soát."

"Mọi giới hạn về tốc độ hay mức sử dụng đều do quân đội Mỹ và sau cùng là Tổng thống Mỹ quyết định", ông nói. Musk còn giải thích rõ rằng Starlink dành cho "hoạt động dân sự hoặc phòng thủ và không thể được sử dụng cho hành động quân sự tấn công, vì làm như vậy sẽ không phù hợp với một công ty thương mại" - dường như nhằm phân biệt dịch vụ này với Starshield, vốn cũng được Kyiv triển khai nhưng không được phép dùng cho các hoạt động tấn công.

Năm ngoái, Starlink đã cắt quyền truy cập của quân đội Nga khi lực lượng này bí mật sử dụng dịch vụ trên chiến trường Ukraine.

Musk có ủng hộ Ukraine không?

Ông chủ SpaceX thể hiện sự quan tâm tích cực đến cuộc chiến Nga - Ukraine kể từ khi xung đột bắt đầu, nhưng không đặc biệt thiện cảm với Kyiv. Năm 2022, ngay sau khi Nga tấn công Ukraine, ông đề xuất một "kế hoạch hòa bình" trong đó Kyiv từ bỏ yêu sách với Crimea do Nga chiếm đóng và từ bỏ hy vọng gia nhập NATO. Zelenskyy chỉ trích phát ngôn của Musk, và căng thẳng giữa hai bên vẫn kéo dài.

Hôm Chủ nhật, tỷ phú này - người cũng là CEO của Tesla và sở hữu X - nói Zelenskyy "đã đi quá xa", phản hồi bình luận của Trump rằng tổng thống Ukraine nên rời nhiệm sở. Hôm thứ Tư, Musk dường như quy trách nhiệm cho Zelenskyy về thương vong trong chiến tranh. "Và thế là cuộc tàn sát vẫn tiếp diễn", ông viết trên X. "Đã đến lúc Zelensky phải ra đi."

Ukraine có đổ lỗi cho Mỹ về việc hạn chế tình báo?

Các quan chức Ukraine phàn nàn rằng nước này không nhận được cảnh báo trước về các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga trong hai ngày thứ Ba và thứ Tư. Thông thường, Mỹ cung cấp cảnh báo sớm quan trọng để Kyiv có thể ra lệnh sơ tán.

Trong một cuộc phỏng vấn với Financial Times hôm thứ Năm, Zelenskyy nói các quan chức quân sự Mỹ trước đó đã cảnh báo Kyiv rằng Washington sẽ chặn thông tin tình báo trừ khi các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng của Nga dừng lại. Nhà lãnh đạo Ukraine nói thêm rằng ông không chấp nhận giả thuyết sự việc Starshield có thể chỉ là lỗi kỹ thuật. "Đó không phải vấn đề kỹ thuật; đó là ý chí", ông nói.

Vì sao Mỹ có thể hạn chế tình báo đối với Ukraine?

Căng thẳng giữa Kyiv và Washington gia tăng từ khi Trump nhậm chức năm ngoái xoay quanh nhiều vấn đề, trong đó có chuyển giao vũ khí và việc Mỹ ngày càng xích lại gần Nga. Những tuần gần đây, Washington gây sức ép buộc Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga để bơm thêm dầu ra thị trường toàn cầu. Đặc biệt, Trump tìm cách quy trách nhiệm cho các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở dầu diesel của Nga về việc giá nhiên liệu tăng trên toàn cầu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Tuần trước, Trump nói ông đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Vladimir Putin để giải phóng dầu diesel của Nga ra thị trường Mỹ và toàn cầu, bất chấp các lệnh trừng phạt hiện có đối với dầu Nga. Zelenskyy chỉ trích động thái này và nói rằng nó sẽ tiếp thêm sức mạnh cho Putin.

Vào cuối tuần, Trump đơn phương tuyên bố "ngừng bắn năng lượng" giữa Nga và Ukraine, dường như không tham vấn Zelenskyy, người nói với phóng viên rằng thỏa thuận này là "tin mới đối với tôi". Nga cũng không xác nhận. Tức giận, Trump kêu gọi Ukraine thay tổng thống và quy trách nhiệm cho các cuộc tấn công của Ukraine vào hạ tầng dầu của Nga về tình trạng gián đoạn năng lượng toàn cầu.

Ukraine cho biết thực tế họ đã kiềm chế tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga và sẽ tiếp tục làm như vậy nếu Nga cũng vậy. Tuy nhiên, các cuộc tấn công của Nga vẫn tiếp diễn. Hôm thứ Tư, Zelenskyy nói các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng Ukraine đã gây mất điện ảnh hưởng đến 600.000 người. "Chúng ta xong rồi", tổng thống Ukraine nói trong cuộc phỏng vấn với FT, xác nhận Kyiv sau đó đã nối lại các cuộc tấn công vào hạ tầng dầu của Nga.