Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn một tỷ người – tương đương khoảng một phần tám dân số toàn cầu – hiện đang sống với tình trạng sức khỏe tâm thần, và con số này đang tiếp tục gia tăng. Số liệu được đưa ra trong bối cảnh WHO đang tổ chức Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 tại Geneva, Thụy Sĩ, nơi sức khỏe tâm thần là một trong hơn 75 chương trình nghị sự được thảo luận.
Giới trẻ là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, trong khi nam giới có tỷ lệ tự tử cao hơn, còn phụ nữ đối mặt với tỷ lệ lo âu và trầm cảm cao không tương xứng. Mặc dù quy mô khủng hoảng lớn, sức khỏe tâm thần vẫn bị thiếu hụt ngân sách trầm trọng: chi tiêu trung bình của chính phủ toàn cầu cho lĩnh vực này chỉ là 2% tổng ngân sách y tế.
Các rối loạn tâm thần phổ biến
Các rối loạn tâm thần ảnh hưởng đến cách cảm nhận, suy nghĩ và hành vi của con người. WHO và Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM-5) phân loại chúng thành nhiều nhóm: rối loạn cảm xúc (trầm cảm, rối loạn lưỡng cực), rối loạn lo âu (rối loạn lo âu lan tỏa, hoảng sợ, ám ảnh), rối loạn tâm thần (tâm thần phân liệt), rối loạn liên quan đến chấn thương (rối loạn căng thẳng sau sang chấn), cùng các tình trạng khác như rối loạn ăn uống, rối loạn nhân cách, rối loạn ám ảnh cưỡng chế và rối loạn sử dụng chất.
Theo dữ liệu năm 2019, tỷ lệ rối loạn tâm thần theo khu vực WHO lần lượt là: châu Mỹ 15,6%, Đông Địa Trung Hải 14,7%, châu Âu 14,2%, Đông Nam Á 13,2%, Tây Thái Bình Dương 11,7% và châu Phi 10,9%.
Trong đại dịch COVID-19, tỷ lệ rối loạn tâm thần gia tăng trên toàn cầu, đặc biệt là lo âu và trầm cảm. Theo Báo cáo Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu từ Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME), các rối loạn phổ biến nhất gồm: rối loạn trầm cảm (694,6 ca/100.000 dân), rối loạn lo âu (686,5/100.000), tâm thần phân liệt (210,2/100.000), rối loạn lưỡng cực (94,6/100.000) và rối loạn ăn uống (47,5/100.000).
Tự tử: mỗi ngày có hơn 2.000 người chết
Theo phân tích đăng trên tạp chí y khoa The Lancet, mỗi năm có khoảng 740.000 vụ tự tử được báo cáo, trung bình cứ 43 giây lại có một ca tử vong. Tự tử là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 17 ở mọi lứa tuổi, nhưng tăng mạnh ở giới trẻ: đây là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ ba ở nhóm 15–29 tuổi trên toàn cầu và là nguyên nhân thứ hai ở phụ nữ cùng độ tuổi.
Năm 2021, tỷ lệ tự tử ở nam giới cao gấp bốn lần nữ giới: 12,8 ca/100.000 nam so với 5,4 ca/100.000 nữ. Các nhóm dễ bị tổn thương do phân biệt đối xử như người tị nạn, người bản địa và cộng đồng LGBTQ+ có tỷ lệ tự tử cao hơn.
Lo âu: rối loạn tâm thần phổ biến nhất
Khoảng 359 triệu người trên thế giới mắc rối loạn lo âu, tăng hơn 50% kể từ năm 1990. Phụ nữ có nguy cơ mắc cao hơn nam giới, và giới trẻ bị ảnh hưởng nặng với 7,6% thanh thiếu niên 15–19 tuổi mắc bệnh. Tuy nhiên, chỉ một trong bốn người mắc lo âu được điều trị. Các quốc gia có tỷ lệ lo âu cao nhất là Bồ Đào Nha (13,3%), Brazil (12,4%) và Iran (12,3%).
Trầm cảm: ảnh hưởng đến 5% dân số thế giới
Ước tính có 332 triệu người sống chung với trầm cảm. Đây là nguyên nhân đơn lẻ lớn nhất gây ra tàn tật trên toàn cầu tính theo số năm sống với khuyết tật. Phụ nữ có nguy cơ mắc trầm cảm cao hơn nam giới, với hơn 10% phụ nữ mang thai và sau sinh trải qua tình trạng này. Nếu không được điều trị, trầm cảm có thể dẫn đến tự tử. Syria có tỷ lệ trầm cảm cao nhất (8%), tiếp theo là Anh (6,8%) và Hà Lan (6,2%).
Chi tiêu cho sức khỏe tâm thần có sự chênh lệch lớn giữa các nước: từ 0,04 USD/người ở nước thu nhập thấp, 0,34 USD ở nước thu nhập trung bình thấp, lên đến 65,89 USD ở nước thu nhập cao, theo WHO Mental Health Atlas 2024.
