Sáu tháng chiến tranh: Cuộc sống người Iran thay đổi ra sao?
Theo Al Jazeera English
Hơn sáu tháng kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran, cuộc sống của người dân nước này đã suy giảm nghiêm trọng do lạm phát tăng vọt, đồng nội tệ mất giá và cơ sở hạ tầng bị tàn phá. Nội bộ giới cầm quyền có chia rẽ về hướng giải quyết xung đột, trong khi không có dấu hiệu cải thiện trong ngắn hạn, người dân đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu, điện và đàn áp gia tăng.
Hơn sáu tháng kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran, cuộc sống của đa số người dân nước này đã trở nên tồi tệ hơn. Giới lãnh đạo quân sự và chính trị Iran đã thích nghi với những thay đổi do chiến tranh mang lại mà không phải nhượng bộ lớn nào về nguyên tắc ý thức hệ, nhưng với phần lớn 90 triệu dân, cuộc sống hàng ngày đã trở thành một cuộc vật lộn.
Chiến tranh bắt đầu từ ngày 28/2, khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel khiến Lãnh tụ tối cao lúc đó là Ayatollah Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) thiệt mạng. Chính phủ vẫn tồn tại, con trai của cố lãnh tụ là Mojtaba Khamenei được chọn làm lãnh tụ tối cao mới nhưng ít xuất hiện trước công chúng, trong khi các chỉ huy quân sự khác cũng được thay thế.
Trong nội bộ giới cầm quyền có sự chia rẽ giữa những người muốn giải quyết chiến tranh bằng ngoại giao và những người muốn tiếp tục chiến đấu cho đến khi Mỹ rút lui. Tuy nhiên, tất cả đều thống nhất sẽ không “đầu hàng” Mỹ và Israel.
Iran tuyên bố đã đạt được thỏa thuận với Oman về việc mở một tuyến vận tải ở eo biển Hormuz, nơi giao thông hàng hải đã giảm mạnh so với thời kỳ trước chiến tranh do các cuộc tấn công. Nhưng chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là phản đối thỏa thuận này và muốn mở lại hoàn toàn eo biển. Bất đồng lớn vẫn còn về chương trình hạt nhân của Iran và nhiều vấn đề khác.
Các nhà hòa giải quốc tế vẫn nỗ lực nối lại đàm phán giữa Mỹ và Iran, nhưng chưa có đột phá nào. Washington đã áp đặt các lệnh trừng phạt cứng rắn nhất từ trước đến nay đối với Tehran. Trong khi đó, những người ủng hộ chính phủ, vẫn tụ tập hằng đêm tại các thành phố, muốn tiếp tục xung đột và không nhượng bộ Washington.
Tuy nhiên, nhiều người dân Iran, kể cả một bộ phận trong chính phủ của Tổng thống Masoud Pezeshkian, lo ngại cuộc chiến kéo dài sẽ còn gây thêm tổn thất. Chiến tranh đã khiến hơn 3.500 người thiệt mạng, phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng dân sự, khiến doanh nghiệp và người dân rơi vào tình trạng bế tắc. Marjan, một phụ nữ trẻ ở Tehran, chia sẻ: “Tôi chỉ muốn một cuộc sống không phải liên tục xung đột, cô lập với thế giới và phải lên kế hoạch sinh tồn”.
Nền kinh tế Iran đang hoạt động ở một phần nhỏ tiềm năng sau nhiều thập kỷ quản lý yếu kém, tham nhũng, trừng phạt và áp lực bên ngoài. Iran rơi vào tình trạng “không chiến tranh, không hòa bình” trong hơn hai năm qua, xen kẽ với hai cuộc chiến với Mỹ và Israel cùng các cuộc phong tỏa. Trung tâm Thống kê Iran báo cáo lạm phát tháng Mordon (kết thúc ngày 22/8) tăng 89% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó lạm phát thực phẩm tăng hơn 127%.
Bijan, một nhà phân tích dữ liệu 33 tuổi ở Tehran, cho biết lương của anh từng tương đương hơn 1.000 USD mỗi tháng khi mới đi làm ba năm trước, nhưng giờ đây sau ba lần tăng lương, giá trị thực chỉ còn dưới 500 USD do lạm phát. “Không ai nghĩ tình hình sẽ tồi tệ đến mức này”, anh nói. Đồng rial của Iran đã chạm mức thấp kỷ lục mới, 2,06 triệu rial đổi 1 USD trên thị trường tự do.
Các thiệt hại đối với cơ sở dầu khí, hóa dầu, thép, điện, nhà máy, nhà ở, cảng, sân bay, cầu đường trong chiến tranh đã khiến một trong những quốc gia giàu tài nguyên nhất thế giới phải đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu và điện ngày càng trầm trọng. Chính phủ đã giảm hạn mức xăng dầu cho xe cá nhân và dự định tăng giá xăng trong vài tuần tới, đồng thời chuẩn bị cho tình trạng thiếu khí đốt khi mùa đông đến.
Về mặt xã hội, chính quyền Iran nhấn mạnh thông điệp “đoàn kết thiêng liêng” phải được truyền tải ra thế giới, nhưng có sự khác biệt rõ ràng giữa các tuyên bố của giới lãnh đạo. Trong thông điệp mới nhất, lãnh tụ tối cao mới Mojtaba Khamenei ra lệnh cấm mọi hành động gây tổn hại đến sự gắn kết xã hội. Tuy nhiên, vài giờ sau đó, Tổng thống Pezeshkian nói trên truyền hình rằng chính phủ đang gặp khó khăn tài chính nghiêm trọng, không bán được dầu và không thể cải thiện điều kiện sống cho người dân.
Các cơ quan tư pháp và an ninh đã tăng cường đàn áp các hành động hoặc bình luận bị coi là không phù hợp với diễn ngôn chính thức. Tòa án tiếp tục công bố các vụ hành quyết mới hằng tuần, bao gồm những người bị bắt trong cuộc chiến 12 ngày vào tháng 6/2025 và các cuộc biểu tình chống chính phủ trên toàn quốc vào tháng 1. Bộ Tình báo đã công bố danh sách những người và phương tiện truyền thông mà người dân Iran không được liên lạc vì lý do an ninh quốc gia. Liên Hợp Quốc và các tổ chức nhân quyền quốc tế đã lên án các vụ hành quyết.
Chính phủ cũng tăng cường thực thi luật hijab bắt buộc sau các cuộc biểu tình phản đối quy định trang phục năm 2022-2023. Trong tuần này, nhiều quán cà phê, cửa hàng kem và người bán hàng trực tuyến đã bị đóng cửa vì bị cáo buộc không tuân thủ các chuẩn mực Hồi giáo. Sasan, một cư dân trẻ khác của Tehran, nhận xét rằng kinh nghiệm cho thấy khi áp lực từ bên ngoài tăng lên, chính quyền thường siết chặt quản lý hơn. “Đôi khi tôi cảm thấy tuyệt vọng, khi mọi thứ đều chống lại bạn và tương lai của bạn nằm ngoài tầm kiểm soát”, anh nói.
