Ratko Mladic – từ tướng lĩnh đến 'đồ tể Bosnia' và cái kết trong tù

Cựu tướng lĩnh người Serb ở Bosnia, Ratko Mladic, đã chết trong bệnh viện nhà tù ở The Hague, Hà Lan, ở tuổi 84, sau hơn 15 năm bị giam giữ vì các tội ác chiến tranh tại Bosnia và Herzegovina. Ông từng bị kết án tù chung thân vì vai trò chỉ đạo vụ diệt chủng Srebrenica năm 1995 – vụ diệt chủng đầu tiên trên đất châu Âu kể từ sau Thế chiến thứ hai.

Cái chết của Mladic ngày 27/8/2026 khiến Liên Hợp Quốc lên tiếng tái khẳng định tính nghiêm trọng của các tội ác mà ông bị kết án. Người phát ngôn của Tổng thư ký Antonio Guterres, ông Stephane Dujarric, cho biết: “Tổng thư ký đứng về phía các nạn nhân, những người sống sót và gia đình họ – những người đã phải hứng chịu các tội ác mà ông Mladic bị kết luận là có tội… Ông cũng kêu gọi tất cả những ai đang nắm quyền lực không được phủ nhận tính nghiêm trọng của các tội ác đã được tòa án xét xử.”

Trước đó, Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic đã cáo buộc tòa án tội ác chiến tranh của Liên Hợp Quốc có hành vi “thiếu văn minh” khi không cho phép Mladic được trả tự do sớm để ông có thể qua đời tại Serbia. Hồi đầu năm, chính quyền Belgrade đã đề nghị cho Mladic được điều trị y tế ngoài nhà tù với lý do tình trạng sức khỏe của ông “nghiêm trọng”. Tòa án đã bác bỏ đề nghị này vào tháng 6/2025.

Mladic, biệt danh “đồ tể Bosnia”, là một trong những chỉ huy quân sự khét tiếng nhất trong các cuộc chiến tranh diễn ra sau khi Nam Tư tan rã. Dưới sự chỉ huy của ông, lực lượng người Serb ở Bosnia đã chiếm Srebrenica – nơi được Liên Hợp Quốc tuyên bố là “vùng an toàn” – vào tháng 7/1995. Trong những ngày sau đó, hơn 8.000 người đàn ông và nam sinh người Bosniak đã bị sát hại, và từ 25.000 đến 30.000 người khác bị trục xuất khỏi khu vực.

Dưới đây là mốc thời gian chính trong cuộc đời Mladic:

1942–1966 – Sinh ra và cuộc sống cá nhân: Ratko Mladic, người Serb ở Bosnia, sinh tháng 3/1942 tại làng Bozanovici, thuộc Vương quốc Nam Tư (nay là Bosnia và Herzegovina). Cha ông là thành viên phong trào kháng chiến do cộng sản lãnh đạo chống phát xít trong Thế chiến thứ hai. Năm 1966, ông kết hôn với Bosiljka Jedic và có hai con là Darko và Ana.

1965–1991 – Sự nghiệp quân ngũ: Năm 22 tuổi, Mladic gia nhập Quân đội Nhân dân Nam Tư (JNA) và thăng tiến qua các cấp bậc. Đến năm 1991, ông là trưởng phòng giảng dạy tác chiến của Quân đoàn 9 tại Knin (nay thuộc Croatia) và sau đó chỉ huy Bộ Tư lệnh Sư đoàn Hải quân thuộc Quân đoàn 9.

1991–1992 – Đến Sarajevo: Chủ tịch đoàn Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư thăng hàm thiếu tướng cho Mladic năm 1991 và trung tướng vào tháng 4/1992. Ông chỉ huy Bộ tư lệnh Quân khu 2 của JNA tại Sarajevo.

1992–1995 – Cuộc vây hãm Sarajevo: Quân đội người Serb ở Bosnia do Mladic chỉ huy đã bao vây thủ đô Sarajevo. Đây là cuộc bao vây quân sự kéo dài nhất đối với một thủ đô trong lịch sử hiện đại, kéo dài 1.460 ngày, khiến hơn 11.500 người thiệt mạng. Ước tính có từ 480.000 đến 500.000 quả đạn đã bắn vào thành phố.

Tháng 7/1995 – Vụ diệt chủng Srebrenica: Quân của Mladic chiếm Srebrenica và Zepa, hai vùng đệm được Liên Hợp Quốc bảo vệ. Trong vụ việc sau này được gọi là diệt chủng, 8.000 đàn ông và nam sinh Bosniak bị sát hại, 25.000 đến 30.000 người bị trục xuất.

Tháng 7 và 11/1995 – Bị truy tố tội diệt chủng: Mladic và Radovan Karadzic, lãnh đạo chính trị của người Serb ở Bosnia, bị Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ (ICTY) truy tố về các tội ác chiến tranh trong cuộc chiến tại Bosnia và Herzegovina, gồm vụ thảm sát Srebrenica và trục xuất hàng loạt dân thường Bosniak. Mladic bị buộc 20 tội danh, trong đó có tội diệt chủng. Năm 1996, ICTY phát lệnh bắt quốc tế đối với Mladic và Karadzic.

1997–2011 – Lẩn trốn: Sau khi bị ICTY truy tố, Mladic sống lẩn trốn tại nhiều địa điểm khác nhau ở Serbia. Các công tố viên và nhà điều tra theo dõi hoạt động của ông dựa trên tin đồn, lời khai nhân chứng, thông tin tình báo và tài liệu tòa án. Năm 2001, ông được cho là đã di chuyển tới Bosnia và Herzegovina trước khi quay lại Serbia.

2011–2016 – Bị bắt và xét xử: Ngày 26/5/2011, Mladic bị bắt tại Lazarevo, miền bắc Serbia, tại nhà người em họ. Ông bị đưa về Belgrade rồi chuyển tới The Hague để ICTY xét xử. Phiên tòa bắt đầu tháng 6/2011, và các luận tội cuối cùng được đưa ra tháng 12/2016. Mladic từ chối thỏa thuận nhận tội.

Tháng 11/2017 – Bản án cuối cùng: Mladic bị kết án tù chung thân vì tội diệt chủng Srebrenica, tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người.

Tháng 6/2025 – Đơn xin trả tự do bị từ chối: Cuối năm 2022, gia đình cho biết Mladic phải nhập viện trong tình trạng sức khỏe “yếu kém”. Tháng 6/2025, ông nộp đơn xin được trả tự do với lý do chỉ còn sống được vài tháng, nhưng yêu cầu bị bác bỏ.

27/8/2026 – Mladic qua đời: Ông chết tại bệnh viện trong nhà tù ở The Hague sau khoảng 15 năm bị giam giữ.