Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Indonesia ký thỏa thuận hợp tác quốc phòng

Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Indonesia đã ký biên bản ghi nhớ mang tên “Badr” tại thủ đô Doha, hướng tới tăng cường hợp tác trong lĩnh vực sản xuất quốc phòng, nâng cao năng lực quốc phòng và thúc đẩy hợp tác về đào tạo kỹ thuật, nghiên cứu và phát triển. Thỏa thuận được công bố trong bối cảnh khu vực đang tìm cách mở rộng mạng lưới đối tác an ninh.

Theo Bộ Quốc phòng Qatar, biên bản ghi nhớ nhằm tạo ra các giải pháp và ngành công nghiệp phù hợp với sự phát triển của quốc phòng hiện đại. Thỏa thuận được xây dựng dựa trên các dự án quân sự đã có, thông qua sản xuất chung, chuyển giao công nghệ và liên kết chặt chẽ hơn các chuỗi cung ứng.

Các chuyên gia cho rằng mỗi nước tham gia sẽ đóng góp một thế mạnh riêng. Thổ Nhĩ Kỳ mang đến chuyên môn công nghệ, khả năng tích hợp hệ thống và một nền công nghiệp quốc phòng trưởng thành; Pakistan và Indonesia cung cấp năng lực sản xuất, nguồn nhân lực kỹ thuật và thị trường nội địa lớn; trong khi Qatar đóng góp tiềm năng đầu tư và nhu cầu.

Theo ông Arda Mevlutoglu, chuyên gia phân tích công nghiệp quốc phòng và giám đốc điều hành Mergen Analytical Strategies, sự hợp tác này có thể hình thành các chuỗi cung ứng tích hợp, cho phép bốn nước cùng phát triển, sản xuất và duy trì các hệ thống quốc phòng. Ông nhận định có thể đang hình thành một mạng lưới các thỏa thuận quốc phòng và an ninh liên kết với nhau, trải từ vùng Vịnh đến Nam Á và Đông Nam Á, thay vì một liên minh chính thức duy nhất.

Ông Albert Vidal, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho rằng Pakistan và Indonesia đều sẵn sàng mua vũ khí của Thổ Nhĩ Kỳ và đặt một phần hoạt động sản xuất tại nước mình. Điều này có thể giúp giảm chi phí cho các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ, tạo việc làm cho Pakistan và Indonesia, trong khi Qatar mang lại “chiều sâu tài chính”.

Thỏa thuận mới được xây dựng trên cơ sở các mối quan hệ song phương đã có. Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia sở hữu một trong những nền công nghiệp quốc phòng tiên tiến nhất thế giới, đã có quan hệ sản xuất quân sự riêng rẽ với Qatar, Pakistan và Indonesia. Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ từng ký biên bản ghi nhớ về công nghiệp quốc phòng song phương vào tháng 10/2025.

Ông Vidal cho rằng thỏa thuận bốn bên phản ánh cả tính toán chiến lược lẫn công nghiệp, khi các mối quan hệ chặt chẽ hơn có thể khiến nhiều nước cùng có lợi ích gắn với an ninh của nhau. Ông dẫn chứng việc Qatar đầu tư vào công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ trong hơn một thập kỷ và việc Ankara triển khai lực lượng tới Doha trong cuộc khủng hoảng ngoại giao năm 2017.

Dự án đóng tàu hải quân giữa Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ là ví dụ cho thấy mua sắm vũ khí có thể hỗ trợ sản xuất trong nước: trong số bốn tàu được công bố, hai tàu sẽ được đóng tại Istanbul và hai tàu tại xưởng đóng tàu Karachi. Indonesia và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang cùng chế tạo một loại xe tăng.

Theo bà Burcu Ozcelik, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), mục tiêu là hợp nhất các thỏa thuận xuất khẩu quốc phòng và sản xuất chung riêng lẻ thành một trung tâm mạng lưới có cấu trúc và khả năng chống chịu tốt hơn, thay vì phải làm lại từ đầu với mỗi thỏa thuận mới.

Các nhà phân tích cho rằng chiến sự giữa Mỹ - Israel với Iran và các cuộc tấn công gần đây của Houthi nhằm vào Saudi Arabia đã làm gia tăng lo ngại về an ninh khu vực, trong khi tình trạng thiếu hụt vũ khí của Mỹ được cho là có thể tạo thêm sức ép thúc đẩy các nỗ lực củng cố đối tác hiện có và nâng cao năng lực sản xuất vũ khí trong nước.

Ông Mevlutoglu nhận định đa dạng hóa là động lực chính, đặc biệt khi các cuộc xung đột gần đây đã bộc lộ những điểm yếu liên quan đến phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài, các hạn chế công nghệ và gián đoạn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, ông lưu ý không nên diễn giải biên bản ghi nhớ này là sự đoạn tuyệt với Washington: Qatar khó có thể từ bỏ quan hệ chiến lược với Mỹ, còn Thổ Nhĩ Kỳ tìm kiếm sự độc lập công nghệ lớn hơn trong NATO chứ không phải tách khỏi NATO.

Theo ông Bader Mousa Al-Saif, chuyên gia tại Chương trình Trung Đông và Bắc Phi của Chatham House và giảng viên Đại học Kuwait, sáng kiến này phản ánh việc các nước vùng Vịnh ngày càng hướng tới Nam bán cầu và các nước Hồi giáo.

Các nhà phân tích cho rằng thỏa thuận tại Doha bổ sung cho một nỗ lực riêng nhằm thể chế hóa hợp tác quân sự trong khu vực: Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký Thỏa thuận Phòng thủ chung Mecca vào tháng 8, thiết lập cam kết phòng thủ lẫn nhau. Thổ Nhĩ Kỳ đã trình thỏa thuận này lên quốc hội để phê chuẩn, dù việc triển khai quân ra nước ngoài sẽ cần sự chấp thuận riêng của quốc hội.

Biên bản ghi nhớ tại Doha tập trung vào hợp tác công nghiệp thay vì cam kết phòng thủ lẫn nhau, nhưng ông Mevlutoglu cho rằng hai sáng kiến có mối liên hệ: nếu Mecca tập trung vào răn đe tập thể và hợp tác quân sự, thì Doha có thể tạo nền tảng công nghiệp và công nghệ cho các quan hệ đối tác đó.