Phó Tổng thống Mỹ chỉ trích Israel: 'Không thể dùng bạo lực giải quyết mọi vấn đề an ninh'

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã lên tiếng bảo vệ bản ghi nhớ (MoU) nhằm chấm dứt chiến tranh Mỹ - Iran, đồng thời chỉ trích phản ứng từ các nghị sĩ cả đảng Dân chủ lẫn Cộng hòa. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn với tờ The New York Times công bố ngày 8/8, ông Vance dành những lời chỉ trích gay gắt nhất cho Israel, quốc gia liên tục thúc giục Washington tiếp tục chiến tranh.

Ông Vance đề cập đến sự chỉ trích thỏa thuận từ các quan chức Israel, bao gồm các bộ trưởng cực hữu Bezalel Smotrich và Itamar Ben-Gvir. "Câu trả lời của tôi dành cho họ là: Đề xuất cụ thể của các ông là gì? Israel là một quốc gia 9 triệu dân. Các ông không thể dùng bạo lực để giải quyết mọi vấn đề an ninh quốc gia", ông nói.

Phó Tổng thống kêu gọi Israel để các cuộc đàm phán diễn ra và "dành chút tín nhiệm cho nước Mỹ, vốn là đối tác tuyệt vời của chính phủ Israel từ lâu". Đây là lần gần đây nhất chính quyền Tổng thống Donald Trump có cách tiếp cận cứng rắn bất thường, ít nhất về mặt hùng biện, đối với Israel - quốc gia đang chiếm đóng và tiến hành các chiến dịch quân sự ở miền nam Lebanon, đe dọa phá vỡ thỏa thuận chấm dứt chiến tranh với Iran.

Trước đó, ông Trump từng chỉ trích các quy tắc giao chiến của Israel, vốn bị các tổ chức giám sát chiến tranh cho là gây thương vong dân sự cao, đồng thời kêu gọi kiềm chế trong cuộc chiến với Hezbollah. "Quá nhiều người đã thiệt mạng. Các ông không cần phải đánh sập cả một tòa chung cư mỗi khi tìm ai đó, vì có nhiều người sống trong những tòa nhà đó và họ không phải là Hezbollah", ông Trump phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp.

Tuyên bố chiến thắng

Tại cuộc họp báo ngày 8/8, ông Vance tiếp tục bảo vệ MoU với Iran. Thỏa thuận mở eo biển Hormuz, dỡ bỏ phong tỏa hải quân Mỹ tại các cảng Iran và cam kết chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon. Nhiều nghị sĩ Dân chủ cấp cao và một số nghị sĩ Cộng hòa cho rằng thỏa thuận ban đầu có lợi cho Tehran, khi không đạt được nhượng bộ đáng kể nào so với các vòng ngoại giao trước.

Tuy nhiên, ông Vance khẳng định cuộc chiến của chính quyền Trump đã tạo ra điều kiện thuận lợi hơn cho Mỹ, bao gồm làm suy yếu năng lực hạt nhân, quân đội quy ước và kinh tế Iran. Ông coi cuộc chiến là một chiến thắng, bất kể kết quả đàm phán sắp tới ra sao. "Nếu Iran không thay đổi hành vi, quân đội và chương trình hạt nhân của họ vẫn bị phá hủy. Nếu họ thay đổi, họ sẽ có mối quan hệ chuyển đổi với Trung Đông. Đó là chiến thắng cho người dân Mỹ và Tổng thống, bất kể Iran chọn phương án nào", ông nói.

Những câu hỏi chưa có lời giải

Thỏa thuận bao gồm miễn trừ trừng phạt ngay lập tức đối với ngành nhiên liệu hóa thạch của Iran, cùng cam kết từ Mỹ và các đối tác khu vực thành lập quỹ tái thiết 300 tỷ USD, đàm phán giải phóng tài sản bị đóng băng và dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt còn lại. Iran cam kết pha loãng kho dự trữ urani làm giàu cao "tại chỗ", nhưng các câu hỏi về tương lai chương trình hạt nhân Iran vẫn chưa được giải đáp và sẽ để ngỏ trong 60 ngày đàm phán.

Ông Vance bày tỏ tin tưởng Iran sẽ thay đổi lập trường cố hữu về chương trình hạt nhân, có thể đồng ý chế độ thanh sát nếu Washington sử dụng đòn bẩy trừng phạt và quỹ bị đóng băng. MoU hiện không đề cập chương trình tên lửa đạn đạo hay hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực của Iran - những vấn đề then chốt với Israel và các diều hâu Iran tại Mỹ.

Ông Vance hy vọng đàm phán sẽ đạt thỏa thuận ngăn Iran chế tạo "loại tên lửa có thể đe dọa toàn thế giới". Tuy nhiên, giống như ông Trump trước đó, phó tổng thống từ bỏ cam kết trước đây về phá hủy năng lực tên lửa đạn đạo của Iran. "Các ông không thể nói một quốc gia, dù Israel hay Iran, rằng họ không được phép tự vệ", ông nói. MoU cũng không có cam kết về quản lý eo biển Hormuz trong tương lai hay ngăn Iran áp phí qua eo biển. Ông Vance cho biết mọi thỏa thuận trong tương lai sẽ là "đảm bảo eo biển không bao giờ bị dùng làm điểm thắt cổ chai cho nền kinh tế toàn cầu".