Phiến quân tấn công miền đông CHDC Congo, 30 người thiệt mạng, cản trở chống Ebola

Các cuộc tấn công của phiến quân quanh một thị trấn là trung tâm của dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC Congo) đã khiến hơn 30 người thiệt mạng trong vài ngày qua, đồng thời cản trở công tác ứng phó với dịch bệnh.

Ít nhất 10 người đã bị thảm sát trong các cuộc đột kích vào ba ngôi làng quanh thành phố Beni, tỉnh Bắc Kivu, vào rạng sáng thứ Tư. Nhóm Lực lượng Dân chủ Đồng minh (ADF), một lực lượng dân quân liên kết với Nhà nước Hồi giáo (IS), bị cáo buộc thực hiện các vụ tấn công vào các làng Matété, Mamuli và Kitoho ở miền đông CHDC Congo.

Ông Isaac Kavalami, một lãnh đạo cộng đồng trong khu vực, cho biết: 'Chúng tôi tạm thời ghi nhận khoảng 10 ca tử vong. Xe máy và nhà cửa bị phiến quân ADF đốt cháy. Chúng cũng bắt cóc dân thường, số lượng hiện chưa được xác định.'

Ngay trước nửa đêm thứ Bảy, phiến quân đã tiến vào Beni, nơi đã nằm dưới sự quản lý quân sự của CHDC Congo từ năm 2021. Nhiều người bị chặt đầu và bị bắn trong vụ tấn công, gây hoảng loạn lan rộng, khiến hàng trăm người chạy khỏi nhà vào bụi rậm. Theo các nhân chứng, hơn 20 người, bao gồm đàn ông, phụ nữ và trẻ em, được báo cáo đã thiệt mạng và hàng chục người mất tích.

Ông Mumbere Sivya, một cư dân khu phố Ngandi của Beni, kể lại: 'Khi chúng tôi chuẩn bị đi ngủ, chúng tôi nghe thấy tiếng la hét cầu cứu. Đó là một cuộc tấn công do ADF thực hiện. Chúng tôi hoảng loạn chạy khỏi nhà để cứu mạng. Thật không may, đến sáng chúng tôi mới biết hàng xóm của mình đã bị chặt đầu.'

ADF đã gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào dân thường và quân đội CHDC Congo tại khu vực Beni. Các tổ chức xã hội dân sự cho biết khoảng 10.000 dân thường đã thiệt mạng dưới tay nhóm vũ trang này kể từ năm 2014. ADF, một mạng lưới lỏng lẻo gồm phiến quân và cướp, cũng bị cáo buộc gây ra các hành động tàn bạo tại nước láng giềng Uganda, theo chính quyền nước này.

Thống đốc quân sự tỉnh Bắc Kivu cho biết trong một tuyên bố hôm thứ Ba rằng ba bệnh nhân được xác nhận mắc Ebola đã trốn khỏi các trung tâm điều trị tại Beni sau các cuộc tấn công hôm thứ Bảy. Các cuộc đột kích và nỗi sợ hãi trong cộng đồng đã làm phức tạp các nỗ lực đối phó với đợt bùng phát dịch Ebola thứ 17 tại CHDC Congo kể từ khi virus được xác định lần đầu vào năm 1976.

'Ebola giết người, nhưng không phải bằng chặt đầu. Chúng tôi đang mất đi những người thân yêu vì sự tàn bạo của ADF. Đó là một viên thuốc đắng khó nuốt,' ông Albert Lusenge, một nhà hoạt động xã hội dân sự tại Beni, nói. Ông đã mất 20 thành viên gia đình trong các vụ tấn công do ADF gây ra. Theo quan điểm của ông, sẽ rất khó thuyết phục người dân ủng hộ cuộc chiến chống Ebola khi họ đã bị tàn phá bởi các hoạt động của ADF.

Các nhà lãnh đạo cộng đồng khác chỉ ra rằng những người chạy trốn bạo lực làm tăng nguy cơ lây nhiễm. 'Bệnh có thể lây lan từ cộng đồng này sang cộng đồng khác,' ông Lusenge nói. 'Chúng tôi đã thấy điều đó sau cuộc tấn công ở Ngandi, cư dân đã bỏ trốn. Trong quá trình chạy trốn, rất khó để thực thi các biện pháp kiểm soát. Nếu có người trong số họ mang virus Ebola, điều đó thực sự nghiêm trọng.'

Các chiến dịch quy mô lớn của chính phủ do quân đội CHDC Congo tiến hành từ năm 2005 đến 2014 đã thất bại trong việc loại bỏ ADF. Một cuộc tấn công khác nhằm vào lực lượng dân quân bắt đầu vào năm 2021, với quân đội CHDC Congo và Uganda vẫn đang phối hợp truy lùng các tay súng ADF ở Bắc Kivu và Ituri. Theo ông Reagan Miviri, một nhà nghiên cứu tại Ebuteli, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại CHDC Congo, chính các chiến dịch này đã khiến dân thường trở thành mục tiêu.

Ông Miviri giải thích: 'Việc giết hại dân thường đóng vai trò như một biện pháp răn đe quân sự, bởi mỗi khi những kẻ khủng bố này bị tấn công sâu trong lãnh thổ của chúng, chúng sẽ trả đũa bằng cách tàn sát dân thường. Đây có thể là cách để buộc các hoạt động quân sự chống lại chúng phải dừng lại. Chúng di chuyển theo các nhóm nhỏ, rất khó bị phát hiện trong các chiến dịch đôi khi được tiến hành từ trên không. Hơn nữa, nhóm này hoạt động ở khu vực rừng rậm và có thể dễ dàng né tránh sự giám sát của quân đội. Chúng tôi có xu hướng thấy rằng các hoạt động quân sự giữa quân đội CHDC Congo và Uganda chủ yếu nhằm đẩy ADF ra khỏi biên giới Uganda. Thật không may, chừng nào các hoạt động này còn tiếp diễn, dân thường vẫn bị giết hại.'

Chính phủ Kinshasa xác nhận ADF đứng sau các vụ giết người và lên án mạnh mẽ hành động này. 'Trước thảm kịch này, chính phủ tái khẳng định rằng cuộc chiến chống ADF vẫn là ưu tiên tuyệt đối,' Bộ Truyền thông và Báo chí cho biết trong một tuyên bố. Ông Miviri chỉ ra rằng tình trạng mất an ninh ở khu vực Beni và những nơi khác có nguy cơ 'đánh thức những con quỷ' của sự ngờ vực đối với các đội ứng phó Ebola và gây bất ổn, như đã xảy ra trong đợt ứng phó dịch Ebola giai đoạn 2018-2020, cướp đi gần 2.300 sinh mạng.

Tuần trước, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tedros Adhanom Ghebreyesus, nhấn mạnh rằng tình trạng mất an ninh tại CHDC Congo, đặc biệt ở Ituri, đang cản trở nghiêm trọng công tác ứng phó với dịch Ebola. Ông cảnh báo rằng việc cách ly bệnh nhân và xây dựng lòng tin cộng đồng là không thể 'khi bom đạn vẫn đang rơi'.