Khi nghe nông dân báo cáo về những cánh đồng đầy sâu chết được bao phủ bởi một chất trắng bí ẩn, nhà khoa học Letodi Luki Mathulwe thuộc sở nông nghiệp Nam Phi đã tới tận nơi tìm hiểu. Hóa ra thứ chất trắng đó là một loại nấm tự nhiên đang tiêu diệt sâu keo, một trong những loài gây hại tàn phá mùa màng kinh khủng nhất đối với nông dân Đông và Nam Phi.
Đợt bùng phát sâu keo năm 2025 bắt đầu từ phía bắc châu Phi và đến tháng 4 đã lan tới tỉnh KwaZulu-Natal ở phía đông Nam Phi, nơi bà Mathulwe làm việc. Ngày nào bà cũng nhận được điện thoại hoảng loạn của nông dân địa phương về việc sâu xuất hiện khắp ruộng. Khi ra đồng cỏ Kikuyu – loại cỏ quan trọng cho chăn nuôi gia súc – bà phát hiện ra điều quan trọng: “Có thứ gì đó đang tiêu diệt sâu một cách tự nhiên. Tôi thấy tò mò vì ở các khu vực khác sâu còn sống và phá hoại cỏ, nhưng khi đến đây chúng chết đi.”
Là nhà côn trùng học từng nghiên cứu về việc dùng nấm diệt sâu hại, bà Mathulwe thu thập mẫu sâu chết và nấm về phòng thí nghiệm ở Pietermaritzburg. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí chuyên ngành cho thấy loại nấm đất này thực sự có thể dùng để chống lại sâu keo. Đây là một bước đột phá quan trọng vì trước đó, dù có thuốc hóa học trị sâu ở giai đoạn đầu vòng đời, nhưng chưa có biện pháp nào hiệu quả với sâu trưởng thành.
Sâu keo châu Phi không chỉ phá hoại các cây lương thực chính như ngô, cao lương mà còn tiết ra hợp chất hóa học trong cỏ có thể khiến gia súc bị bệnh. Một đợt bùng phát năm 2017 từng phá hủy lên tới 40% sản lượng ngô Zambia. Sâu keo gây tổn thất nặng nề cho nông dân, đẩy giá lương thực tăng cao và gây áp lực lên ngân sách chính phủ. Đợt dịch năm ngoái đã ảnh hưởng đến nông dân Zimbabwe, nơi lạm phát lên tới 736% vào năm 2024, và Malawi, nơi tỷ lệ này đạt 35% vào năm 2024.
Sâu keo gây hại nhiều nhất ở giai đoạn sâu non, nhưng khi phát triển thành bướm, chúng rất khó kiểm soát và có thể di cư xa. Bà Mathulwe hy vọng nghiên cứu này sẽ giúp phát triển một sản phẩm sinh học sử dụng nấm đất để phun khi dịch xảy ra. “Khi phát hiện ra loại nấm này, chúng tôi nhận ra rằng mình có thể phát triển thành sản phẩm dùng cho đợt bùng phát tiếp theo. Đây sẽ là điều tuyệt vời, giúp xóa bỏ nỗi sợ hãi của nông dân khi sâu xuất hiện trên đồng cỏ”, bà nói.
Dù kết quả ban đầu rất khả quan, bà Mathulwe cho biết vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu và thử nghiệm trước khi đưa sản phẩm đến tay nông dân. “Tôi nghĩ điều này sẽ tạo ra hy vọng lớn cho nông dân, vì nó đồng nghĩa với việc gia súc của họ sẽ không bị bệnh nếu có thể kiểm soát được sâu trong đồng cỏ.”
