Pháp chi cho giáo dục bao nhiêu so với phần còn lại của châu Âu?

Học sinh trung học Pháp đã biểu tình hơn hai tuần qua để phản đối tình trạng trường học, gồm lớp học quá tải và thiếu giáo viên, và chưa có dấu hiệu dừng lại.

Bất ổn bắt đầu ngày 21/9 khi học sinh phong tỏa một trường ở ngoại ô Creteil, Paris. Trong vòng một tuần, cuộc biểu tình lan ra toàn quốc, học sinh và cảnh sát đụng độ dữ dội. Ngày 29/9, các cuộc tuần hành trùng với đình công toàn quốc của khu vực công, khi giáo viên cùng các công chức khác phản đối đề xuất đóng băng lương. Hơn 6.100 người đã bị bắt giữ.

Trong khi chính phủ chịu áp lực cắt giảm chi tiêu khi nợ công tăng, Al Jazeera xem xét Pháp đầu tư bao nhiêu cho giáo dục, so với phần còn lại của châu Âu và với chi cho y tế, quốc phòng.

Pháp chi bao nhiêu cho giáo dục?

Theo dữ liệu mới nhất của Eurostat, cơ quan thống kê Liên minh châu Âu, chi tiêu công của Pháp cho giáo dục tương đương 5,1% GDP. Con số này không tính chi tiêu tư nhân như học phí do các gia đình trả.

Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp dùng thước đo rộng hơn, gọi là chi tiêu trong nước cho giáo dục, tính mọi khoản tiền đổ vào giáo dục từ nhà nước, chính quyền địa phương, doanh nghiệp hoặc hộ gia đình. Ngoài giảng dạy, nó bao gồm đào tạo người lớn, đào tạo thường xuyên và các chi phí liên quan như bữa ăn học đường, nội trú, đi lại.

Theo thước đo này, Pháp đã chi 199,2 tỷ euro (223 tỷ USD) cho giáo dục trong năm 2025, tương đương 6,7% GDP và nhiều hơn năm 2024 khoảng 2,4 tỷ euro, theo số liệu tạm thời của bộ.

Chi tiêu đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 1980 ngay cả sau khi tính lạm phát. Nhưng nền kinh tế cũng tăng trưởng, nên tỷ lệ giáo dục trong GDP hiện thấp hơn giữa thập niên 1990.

Giáo dục trung học chiếm phần lớn nhất với 73,7 tỷ euro (37%), tiếp theo là tiểu học 60 tỷ euro (30%), đại học 45,6 tỷ euro (23%) và đào tạo người lớn, đào tạo thường xuyên 19,7 tỷ euro (10%), theo Bộ Giáo dục Quốc gia.

Các nước châu Âu khác chi bao nhiêu?

Trong các nước châu Âu, Thụy Điển chi tỷ lệ GDP lớn nhất cho giáo dục với 7,3% năm 2024, tiếp theo là Iceland (7%) và Bỉ, Estonia, Phần Lan (cùng 6,3%), theo Eurostat.

Các nước chi thấp nhất gồm Ireland (2,7%), Hy Lạp (3,9%), Romania và Italy (cùng 4%), Vương quốc Anh và Tây Ban Nha (cùng 4,1%).

Với 5,1%, Pháp đứng đồng hạng 13 cùng Hà Lan và Slovakia, cao hơn mức trung bình EU là 4,8%.

Nhưng chi tiêu trên mức trung bình không giúp Pháp tránh khỏi vấn đề đang ảnh hưởng nhiều nước phát triển. Thiếu giáo viên đang gia tăng ở các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), theo báo cáo Education at a Glance mới nhất của OECD.

Thay vì để trống vị trí, nhiều nước lấp bằng giáo viên chưa đủ chuẩn. Trong năm học 2024-2025, 9% giáo viên tiểu học và trung học trên toàn OECD chưa đủ chuẩn.

Ở Pháp, áp lực rõ nhất ở trường trung học. Khoảng 11% giáo viên trung học chưa đủ chuẩn, so với dưới 3% ở tiểu học. Lớp trung học cơ sở trung bình có 26 học sinh, so với 23 của OECD.

Điều này phản ánh điều học sinh nêu trong các cuộc biểu tình gần đây: lớp đông và giáo viên vắng không được thay thế. Một số em cũng mô tả trường xuống cấp, thiếu bàn ghế và ở một số nơi có chuột. Các đợt nắng nóng dữ dội tại Pháp năm nay làm trầm trọng thêm vấn đề ở nhiều tòa nhà bị bỏ quên, phần lớn không có điều hòa, theo học sinh.

Giáo viên cũng cảm thấy không được coi trọng. Chỉ 4% nói nghề của họ được xã hội coi trọng, tỷ lệ thấp nhất trong các nước được khảo sát và thấp hơn nhiều so với mức trung bình OECD là 22%.

Chi tiêu đã thay đổi thế nào?

Dữ liệu lịch sử của UNESCO cho thấy chi giáo dục của Pháp giảm từ 5,5% GDP năm 2017 xuống 5,3% năm 2022, dù vẫn cao thứ chín trong 29 nước châu Âu có dữ liệu. Mức tăng ngắn lên 5,7% năm 2020 phản ánh nền kinh tế thu hẹp vì đại dịch, không phải chi thêm.

Pháp nằm trong 14 nước có tỷ lệ giảm. Na Uy và Đan Mạch giảm mạnh nhất, trong khi Slovakia, Slovenia, Litva và Czech ghi mức tăng lớn nhất.

Các nước này còn chi cho gì?

Các cuộc biểu tình trùng với đình công toàn quốc của khu vực công phản đối ngân sách 2027 mà chính phủ đề xuất, nhằm tiết kiệm 54 tỷ euro (61,3 tỷ USD) khi chính quyền Tổng thống Emmanuel Macron cố gắng kiềm chế thâm hụt công lớn.

Công đoàn và công chức đặc biệt phản đối kế hoạch đóng băng lương nhân viên nhà nước, dự kiến tiết kiệm khoảng 2 tỷ euro (2,27 tỷ USD).

Trên khắp châu Âu, hầu hết chính phủ chi cho giáo dục nhiều hơn quốc phòng, nhưng y tế chiếm phần lớn nhất trong thu nhập quốc dân trong ba lĩnh vực, theo dữ liệu năm 2022 của Ngân hàng Thế giới và UNESCO.

Pháp chi 11,9% GDP cho y tế năm 2022, một trong những tỷ lệ cao nhất châu Âu.