Oxfam: 1% dân số Peru nắm 42% tài sản mới giai đoạn 2019-2025

Theo phân tích của tổ chức phi lợi nhuận Oxfam, nhóm 1% giàu nhất Peru đã chiếm 42% tổng tài sản mới được tạo ra trong giai đoạn 2019-2025. Con số này tăng so với mức khoảng 39% của giai đoạn 2000-2019, Oxfam cho biết trong email gửi Al Jazeera.

Báo cáo công bố hôm thứ Ba cho thấy chỉ 1,4% tài sản mới trong giai đoạn 2019-2025 thuộc về 50% dân số nghèo nhất cả nước. Tình trạng này làm dấy lên câu hỏi về cách chính phủ Peru đối phó với những chia rẽ xã hội ngày càng sâu sắc.

“Bất bình đẳng kinh tế ở Peru đã ở mức cao dai dẳng trong nhiều thập kỷ. Khi người dân cảm thấy những người luôn thắng vẫn tiếp tục thắng, rằng không có gì thay đổi và không thể thay đổi, bất bình đẳng bắt đầu giống như trật tự tự nhiên hơn là một sự bất công”, bà Alejandra Alayza, giám đốc điều hành Oxfam tại Peru, nhận định. “Đó là một kiểu chủ nghĩa định mệnh nguy hiểm, và chúng ta phải phá bỏ nó.”

Các chuyên gia cảnh báo xu hướng này gây bất lợi cho niềm tin của công chúng vào chính phủ và các thể chế dân chủ.

Oxfam phối hợp với Viện Nghiên cứu Peru, một tổ chức tư vấn tại Lima, công bố báo cáo trong tháng này về nhận thức của người dân Peru đối với bất bình đẳng. Kết quả cho thấy 84% người Peru tin rằng đất nước của họ được điều hành bởi các nhóm lợi ích quyền lực, những nhóm này định hình chính sách theo hướng có lợi cho họ. Hơn 75% cũng cho rằng các tập đoàn và cá nhân giàu có trốn tránh nghĩa vụ thuế công bằng.

Khảo sát cũng cho thấy dư luận ủng hộ hành động giải quyết vấn đề. Khoảng 70% người được hỏi muốn chính phủ làm nhiều hơn để giảm bất bình đẳng, trong khi đa số cảm thấy bất bình đẳng đã hạn chế khả năng tiếp cận các dịch vụ như y tế, việc làm, giáo dục và công lý.

“Mức độ ủng hộ rõ ràng của công chúng đối với hành động giảm bất bình đẳng không cho phép chúng ta tự mãn”, bà Alayza nói. “Bất bình đẳng không phải là lực lượng tự nhiên; nó được tạo ra bởi các lựa chọn chính trị. Và những lựa chọn khác có thể xây dựng một Peru khác.”

Bất ổn chính trị

Bất bình đẳng gia tăng ở Peru đi kèm với giai đoạn hỗn loạn chính trị, đặc biệt tại dinh tổng thống. Một loạt cuộc điều tra, bê bối và luận tội đã khiến Peru có chín tổng thống trong 10 năm qua. Người mới nhất, Tổng thống cánh hữu Keiko Fujimori, tuyên thệ nhậm chức vào tháng 7 sau một cuộc đua sít sao với những chậm trễ trong bỏ phiếu và cáo buộc gay gắt giữa các ứng viên hàng đầu.

Các chuyên gia tin rằng các nhóm lợi ích quyền lực đã tìm thấy cơ hội trong bối cảnh chính trị hỗn loạn này.

“Đó là một nghịch lý. Làm sao có thể có sự luân chuyển như vậy giữa giới tinh hoa mà vẫn tồn tại một nhóm tinh hoa chính trị - tội phạm - kinh doanh tương đối hẹp nắm nhiều quyền lực? Tôi nghĩ cả hai điều đó đều đúng ở Peru”, ông Will Freeman, thành viên Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Mỹ, nói với Al Jazeera.

Một phần của bất ổn chính trị đến từ xung đột giữa tổng thống và Quốc hội Peru hùng mạnh, cơ quan có quyền luận tội các nhà lãnh đạo hành pháp dựa trên “sự bất lực về đạo đức”, một thuật ngữ mơ hồ. Theo các nhà phân tích, những lần thay đổi lãnh đạo lặp đi lặp lại đã làm suy yếu nền dân chủ Peru.

Vào tháng 12/2022, Tổng thống khi đó là Pedro Castillo tuyên bố sẽ giải tán Quốc hội một cách bất hợp pháp để đối phó với các nỗ lực luận tội. Việc ông bị phế truất và bắt giữ sau đó đã châm ngòi các cuộc biểu tình rộng khắp. Chính phủ của người kế nhiệm Dina Boluarte đã thực hiện chiến dịch trấn áp kéo dài nhiều tháng, mà các nhóm nhân quyền cho rằng bao gồm nhiều hành vi lạm dụng nhưng hầu như không có trách nhiệm giải trình.

Trong những năm sau đó, chính phủ Peru cũng thực hiện các bước làm suy yếu giám sát tư pháp và thu hẹp các cơ quan giám sát chống tham nhũng. Tổ chức phi lợi nhuận Freedom House, chuyên đánh giá mức độ tự do chính trị trên toàn cầu, đã xếp Peru vào loại “tự do” năm 2022, nhưng hạ xuống “tự do một phần” vào năm sau do các cuộc đụng độ đẫm máu giữa lực lượng an ninh và người biểu tình. Trong báo cáo năm 2026, Freedom House duy trì đánh giá Peru chỉ “tự do một phần”, một phần do việc từ chối quyền chính trị đầy đủ cho một số nhóm, bao gồm người dân bản địa.

“Các vụ bê bối tham nhũng nổi tiếng đã làm xói mòn niềm tin của công chúng vào chính phủ, và sự suy yếu của tính độc lập tư pháp đã ảnh hưởng đến các cơ quan quản lý đất nước”, tổ chức này nhận định.

Các nhóm lợi ích quyền lực, cả hợp pháp lẫn bất hợp pháp, đã tận dụng những thay đổi đó.

“Bản thân các nhóm này không ổn định và linh hoạt”, ông Freeman nói. “Tuy nhiên, tôi nghĩ người Peru đúng khi kết luận rằng nhìn chung, họ đang gây ảnh hưởng quá mức để bảo vệ lợi ích thương mại hoặc quyền lực chính trị của riêng mình, thay vì phục vụ một kiểu phúc lợi chung nào đó.”