Cảnh sát Guinea-Bissau khám xét văn phòng nhóm nghiên cứu vaccine được RFK Jr ca ngợi
Theo The Guardian (Melody Schreiber)
Cảnh sát tư pháp Guinea-Bissau đã khám xét văn phòng của Bandim Health Project và thu giữ hàng chục liều vaccine viêm gan B, giữa lúc dư luận tranh cãi về một nghiên cứu trên trẻ sơ sinh châu Phi được Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F Kennedy Jr ca ngợi. Nhóm nghiên cứu khẳng định có phê duyệt của ủy ban đạo đức trong nước và Đan Mạch, nhưng Bộ Y tế Guinea-Bissau bác bỏ khả năng triển khai thử nghiệm. WHO cảnh báo mọi nghiên cứu từ chối tiêm vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh là vô đạo đức.
Cảnh sát tư pháp Guinea-Bissau đã khám xét văn phòng của nhóm nghiên cứu Bandim Health Project và thu giữ hàng chục liều vaccine viêm gan B, theo thông báo đăng trên Facebook của lực lượng này. Vụ việc diễn ra trong bối cảnh tranh cãi kéo dài xung quanh một nghiên cứu trên trẻ sơ sinh châu Phi.
Theo thông báo được dịch từ tiếng Bồ Đào Nha, cuộc khám xét tiến hành hôm thứ Hai, gồm các “thủ tục điều tra nhằm làm rõ hoàn cảnh liên quan đến lô vaccine nói trên”. Thông báo cũng nêu rõ việc thu giữ vaccine không hàm ý có “bất thường về chất lượng, độ an toàn hoặc hiệu quả của vaccine”.
Bandim Health Project gần đây đăng tải văn bản chấp thuận của Ủy ban Đạo đức Quốc gia Guinea-Bissau thuộc Bộ Y tế, đề ngày 14/7 và do Chủ tịch ủy ban Mouhammed Djicó Ould Ahmed ký. Một ủy ban đạo đức nghiên cứu của Đan Mạch – từng phải sửa đổi quy định để xem xét một thử nghiệm lâm sàng – cũng phê duyệt nghiên cứu này hồi đầu tháng.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Y tế chính phủ chuyển tiếp Guinea-Bissau, Quinhin Nantote, bác bỏ thông tin cho rằng thử nghiệm sẽ được triển khai. Trả lời bằng tiếng Bồ Đào Nha, ông nói: “Điều đó thậm chí không đúng ở mức xa”.
Nghiên cứu được thiết kế lại trong mùa hè, nhưng vẫn sẽ không cấp vaccine viêm gan B cho 7.000 trẻ sơ sinh trong sáu tuần đầu đời, tại quốc gia mà khoảng một trong năm người trưởng thành nhiễm virus. Viêm gan B gây tử vong 15% đến 25% số người nhiễm mạn tính, do ung thư và suy gan, và trẻ sơ sinh đặc biệt dễ tổn thương – trong khi tiêm vaccine trong vòng 24 giờ sau sinh là an toàn và hiệu quả cao trong phòng bệnh.
Người phát ngôn Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tarik Jašarević nói bất kỳ nghiên cứu nào từ chối cấp vaccine cho người tham gia đều “vô đạo đức và khiến trẻ sơ sinh đối mặt với tổn hại nghiêm trọng, có thể không thể đảo ngược”, đồng thời gọi tiêm vaccine viêm gan B khi sinh là “can thiệp y tế công cộng thiết yếu”. Ông cho biết qua văn phòng quốc gia tại Guinea-Bissau, WHO và các đối tác đã tư vấn cho Bộ Y tế về kế hoạch đưa vaccine viêm gan B vào sử dụng và tác động tiềm tàng của nghiên cứu này.
Bandim Health Project do nhà nhân học Peter Aaby thành lập năm 1978, hiện do vợ ông, nhà dịch tễ học Christine Stabell Benn, đồng lãnh đạo. Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ Robert F Kennedy Jr đã nhiều lần ca ngợi công trình của họ, gọi họ là “những vị thần của nghiên cứu vaccine” tại một hội nghị chống vaccine gần đây. Ông cũng nhiều lần dẫn kết quả một nghiên cứu của nhóm về vaccine bạch hầu – uốn ván – ho gà (DTP), dù chính nhóm này sau đó làm lại và thu được kết quả hoàn toàn khác. Năm 2023, Kennedy gọi Aaby là nhà nghiên cứu “rất nổi tiếng” trên podcast của Joe Rogan và viện dẫn nghiên cứu của ông khi dừng tài trợ của Mỹ cho Liên minh Vaccine Gavi.
Stabell Benn từng là thành viên nhóm công tác về viêm gan B của Ủy ban Cố vấn về Thực hành Tiêm chủng (ACIP), tham gia trình bày bằng chứng trước ủy ban này khi ủy ban bỏ phiếu chấm dứt khuyến nghị tiêm phòng phổ quát cho trẻ sơ sinh, trước khi quyết định bị một thẩm phán liên bang đình chỉ. Bà cũng dẫn một podcast cùng Tracy Beth Høeg, cựu quan chức cấp cao Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), người từng nói muốn chấm dứt các vaccine “không cần thiết”.
Aaby, Stabell Benn và Frederik Schaltz-Buchholzer – nhà nghiên cứu chính của dự án – không trả lời câu hỏi của Guardian về thử nghiệm và vụ khám xét.
Theo báo cáo của tổ chức phi lợi nhuận Stand Up for Science (SUFS), Bandim gắn bó sâu với Guinea-Bissau nhưng đã làm rất ít để cải thiện năng lực y tế và nghiên cứu của nước này trong năm thập kỷ hoạt động. Tổ chức này hiện gây quỹ nhằm hỗ trợ triển khai vaccine cho trẻ sơ sinh trên toàn quốc.
Colette Delawalla, nhà nghiên cứu y tế người Mỹ và là người sáng lập SUFS, cho biết: “Điều tra viên của chúng tôi ghi nhận sự thiếu tin tưởng đáng kể của người dân Guinea-Bissau đối với Bandim. Tuy nhiên, do thiếu hạ tầng y tế công cộng, Bandim thường là lựa chọn duy nhất trong những tình huống người dân tuyệt vọng tìm kiếm chăm sóc y tế”.
Theo bà Delawalla, vụ khám xét cho thấy Guinea-Bissau là quốc gia “mong manh”, từng trải qua đảo chính quân sự chưa đầy một năm trước, và thiếu sự ổn định cần thiết cho các thử nghiệm lâm sàng. Bà nhận định Guinea-Bissau đang ở tình thế khó khăn khi phải bảo vệ thế hệ trẻ và tương lai của mình khỏi bị hai quốc gia phương Tây hùng mạnh lợi dụng, và đang dùng mọi đòn bẩy sẵn có để làm việc đó.
