Ông Trump vô tình thắt chặt quan hệ Nga-Trung

Trước khi đắc cử nhiệm kỳ thứ hai vào năm 2024, ông Donald Trump tuyên bố sẽ 'chia rẽ' Nga và Trung Quốc, cho rằng người tiền nhiệm Joe Biden đã đẩy hai nước xích lại gần nhau. Tuy nhiên, các chính sách gần đây của ông Trump lại đi theo lối mòn phản tác dụng, vô tình thúc đẩy liên minh Nga-Trung.

Bằng chứng rõ ràng là việc Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mời Tổng thống Nga Vladimir Putin tới thăm chỉ vài ngày sau cuộc gặp thượng đỉnh với ông Trump tại Washington. Hai nhà lãnh đạo dường như sẽ có cuộc họp kín để phối hợp lập trường sau kết quả hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung.

Cuộc chiến Iran đã tiếp thêm động lực mạnh mẽ để củng cố quan hệ Nga-Trung. Việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến Trung Quốc phụ thuộc nghiêm trọng vào nguồn cung dầu khí từ Nga, giúp Moskva lấp đầy ngân khố và có thêm nguồn tài chính cho chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Theo số liệu thương mại, trong 4 tháng đầu năm 2025, kim ngạch thương mại song phương tăng gần 20%. Hợp tác năng lượng cũng được mở rộng. Trước chuyến thăm Moscow, Tổng thống Putin từng nhắc đến 'bước tiến đáng kể' trong lĩnh vực dầu khí.

Hồi tháng 9/2024, chỉ 3 tháng sau cuộc tấn công của Israel vào Iran, các công ty Trung Quốc đã ký biên bản ghi nhớ với tập đoàn năng lượng Gazprom của Nga để nâng nhập khẩu khí đốt qua hai đường ống từ 48 lên 56 tỷ mét khối. Dự án đường ống Power of Siberia 2 từng bị trì hoãn cũng được đưa ra bàn đàm phán lại. Xuất khẩu linh kiện và công nghệ Trung Quốc cũng giúp ngành công nghiệp quốc phòng Nga duy trì hoạt động trước nhu cầu từ mặt trận Ukraine.

Không chỉ kinh tế, điều thực sự gắn kết Bắc Kinh và Moskva hiện nay là cách nhìn chung về phương Tây do Mỹ dẫn đầu và mối đe dọa mà họ cho là phương Tây gây ra cho thế giới. Việc coi Mỹ là một kẻ bất hảo và phi lý về cơ bản đã kéo hai nước xích lại gần nhau.

Tuy nhiên, không phải lúc nào mối quan hệ này cũng bền chặt. Cách đây vài thập kỷ, Mỹ từng có thế chủ động và khai thác thành công những khác biệt giữa Liên Xô và Trung Quốc. Sau thảm họa chiến tranh Việt Nam đầu thập niên 1970, Tổng thống Richard Nixon tìm cách hòa hoãn với Liên Xô và tán tỉnh Trung Quốc, thúc đẩy cải cách đã thay đổi đất nước này một cách sâu sắc.

Cả hai chiến lược đều được coi là thành công lớn của ngoại giao Mỹ về lâu dài, dẫn tới những chuyển đổi hòa bình ở cả Liên Xô và Trung Quốc theo hướng phục vụ lợi ích của Washington.

Liên minh Nga-Trung chưa bao giờ là tất yếu. Trong thế kỷ 19, Đế quốc Nga từng tham gia chia cắt Trung Quốc cùng các cường quốc thực dân phương Tây. Nhà lãnh đạo Liên Xô Joseph Stalin giúp Đảng Cộng sản Trung Quốc lên nắm quyền năm 1949, nhưng sau khi ông qua đời, hai nước cộng sản trở thành đối thủ, cáo buộc nhau theo chủ nghĩa xét lại.

Cho đến những năm cuối cùng của Liên Xô, Moskva vẫn coi Bắc Kinh là kẻ thù hơn là bạn. Sự xuất hiện của trật tự đơn cực do Mỹ thống trị đã đẩy họ xích lại gần, dù vẫn tồn tại một số nghi kỵ. Các chính quyền kế tiếp của Mỹ đã đẩy nhanh quá trình này. Tổng thống Bill Clinton, George W. Bush và Barack Obama mở rộng NATO tới sát biên giới Nga. Ông Biden làm leo thang xung đột ủy nhiệm tại Ukraine. Trong khi đó, những phát ngôn khiêu khích của Washington về Đài Loan chọc giận Bắc Kinh.

Ông Trump hứa hẹn làm khác, nhưng nhanh chóng đi theo lối cũ. Ông được cho là sẽ kết thúc 'cuộc chiến của Biden' ở Ukraine, nhưng đã không làm vậy. Thực tế, chính sách của ông về cuộc xung đột này vẫn mơ hồ. Trong nhiệm kỳ đầu, ông ủng hộ phá hoại dự án đường ống Nord Stream 2. Chính quyền Trump hiện tại thúc đẩy đàm phán Nga-Ukraine, nhưng không quá mạnh tay để không làm tổn hại tới ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ. Trong khi đó, ông tìm cách gây sức ép lên Trung Quốc trong thương mại với kết quả hạn chế.

Về Iran, ông Trump để mình bị dao động bởi phe tân bảo thủ, tập trung hỗ trợ Israel. Ông phát động một cuộc chiến hy vọng kết thúc trong 4-6 tuần, nhưng nay đã kéo dài sang tháng thứ ba mà không có triển vọng giải quyết nhanh. Trung Quốc quan sát cả hai cuộc chiến với sự lo ngại về Mỹ và phương Tây: liệu họ có thực sự điên rồ đến mức gây ra khủng hoảng năng lượng toàn cầu đồng thời đẩy Nga tới bờ vực hạt nhân, trong khi tiến hành chiến tranh thương mại với chính nền kinh tế lớn nhất thế giới?

Ngày nay, những cảnh tàn phá từ các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran, cùng các vụ ám sát lãnh đạo Iran, trở thành động lực mạnh mẽ để Moskva và Bắc Kinh phối hợp hành động, tránh thỏa thuận riêng rẽ với Mỹ. Với thời gian tập trung ngắn ngủi nổi tiếng của ông Trump, ông có thể không nhớ mình từng muốn chia rẽ Nga-Trung, nhưng hai nước thì nhớ. Lời mời của ông Tập tới ông Putin ngay sau chuyến thăm của ông Trump là tín hiệu mạnh mẽ tới Washington: liên minh Nga-Trung bền chặt hơn bao giờ hết.