Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có cuộc gặp vào ngày thứ Năm (14/5) để thảo luận về eo biển Hormuz và cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran, khi các cuộc đàm phán chấm dứt xung đột và mở lại tuyến đường thủy chiến lược đang bị đình trệ.
Theo tuyên bố từ Nhà Trắng, hai nhà lãnh đạo đã có cuộc trao đổi “tốt đẹp” và nhất trí rằng eo biển Hormuz “phải được mở để hỗ trợ dòng chảy tự do của năng lượng”. Ông Tập Cận Bình cũng bày tỏ sự phản đối của Trung Quốc đối với việc quân sự hóa eo biển này và bất kỳ nỗ lực nào nhằm thu phí sử dụng.
Trong một cuộc phỏng vấn riêng, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết ông tin rằng Bắc Kinh sẽ “làm những gì có thể” để mở eo biển, điều mà ông cho là rất có lợi cho lợi ích của Trung Quốc.
Kể từ khi cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, Tehran gần như đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, gây ra sự gián đoạn cho nguồn cung năng lượng toàn cầu và đẩy giá nhiên liệu tăng cao khi các tàu chở dầu không thể đi qua. Tuy nhiên, theo các thỏa thuận đặc biệt, Iran vẫn cho phép một số tàu chở hàng đi qua.
Dữ liệu vận chuyển do hãng tin Reuters thu thập cho thấy một tàu chở dầu của Trung Quốc đã đi qua eo biển này vào ngày thứ Tư (13/5). Hãng thông tấn Fars của Iran cũng đưa tin vào thứ Năm rằng có một thỏa thuận cho phép một số tàu Trung Quốc đi qua. Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB thông báo có khoảng 30 tàu đã đi qua eo biển kể từ tối thứ Tư.
Trong khi đó, phía Mỹ cho biết vào thứ Năm rằng họ đã chuyển hướng 70 tàu thương mại và vô hiệu hóa 4 tàu khác để thực thi lệnh phong tỏa của Tổng thống Trump đối với các tàu đi đến hoặc đi từ các cảng của Iran qua eo biển Hormuz. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo trên mạng xã hội X: “Tính đến hôm nay, lực lượng CENTCOM đã chuyển hướng 70 tàu thương mại và vô hiệu hóa 4 tàu để đảm bảo tuân thủ.”
Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền cũng leo thang. Một tàu neo đậu ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã bị cướp và đưa về phía Iran, trong khi một tàu khác bị tấn công và chìm vào thứ Năm. Cơ quan Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) báo cáo rằng “những người không có thẩm quyền” đã chiếm quyền kiểm soát một tàu neo đậu ngoài khơi cảng Fujairah của UAE và đang hướng về Iran, mà không nêu rõ danh tính chủ sở hữu.
Một tàu chở hàng bằng gỗ mang cờ Ấn Độ đã bị chìm vào thứ Tư khi đang đi qua vùng biển Oman sau một vụ hỏa hoạn nghi do máy bay không người lái hoặc tên lửa tấn công. Bộ Vận tải Ấn Độ xác nhận toàn bộ 14 thủy thủ đoàn đã được lực lượng bảo vệ bờ biển Oman cứu sống. Chưa có tổ chức nào nhận trách nhiệm, nhưng các vụ việc xảy ra trong bối cảnh một quan chức cao cấp của Iran tái khẳng định chủ quyền của nước này đối với eo biển, và một quan chức khác tuyên bố Tehran có quyền chiếm giữ các tàu chở dầu liên quan đến Mỹ.
Phát ngôn viên ngành tư pháp Iran, Asghar Jahangir, tuyên bố việc thu giữ “các tàu chở dầu của Mỹ” vi phạm quy định của nước này là được thực hiện theo luật trong nước và luật pháp quốc tế. Phóng viên Almigdad Alruhaid của Al Jazeera tại Tehran giải thích rằng các quan chức Iran đang thiết lập một cơ chế hợp tác mới, yêu cầu tàu thuyền gửi thông tin chi tiết trước thông qua cái gọi là “Cơ quan quản lý eo biển Vịnh Ba Tư”.
Theo đó, tàu phải cung cấp thông tin về hàng hóa, quyền sở hữu, điểm đến và thời gian quá cảnh. Sau đó, tàu phải chờ phê duyệt giấy phép từ cơ quan chức năng. Nếu một tàu bị coi là “thù địch” với Iran, tàu đó sẽ không được phép đi qua. Tuy nhiên, eo biển Hormuz vẫn tương đối đóng cửa, và Mỹ cùng Iran chưa tiến gần hơn đến một thỏa thuận hòa bình. Washington muốn Tehran giao nộp uranium làm giàu, trong khi Tehran yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và công nhận chủ quyền của nước này đối với eo biển Hormuz.
