Ông Trump và ông Tập hướng tới quan hệ ưu tiên kinh doanh sau hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh

Các nhà phân tích nhận định những tín hiệu ban đầu cho thấy Mỹ và Trung Quốc đang tiến tới một mối quan hệ tập trung vào các lĩnh vực cùng quan tâm thực tế, sau chuyến đi Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump, tạm gác lại những bất ổn của năm 2025.

Ông Trump đã có ba ngày tại Bắc Kinh trong tuần này để gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, cùng với một phái đoàn gồm các CEO Mỹ như lãnh đạo Apple, Nvidia, BlackRock và Goldman Sachs.

Cuộc gặp diễn ra chỉ hơn sáu tháng sau khi hai nhà lãnh đạo đồng ý tạm dừng chiến tranh thương mại Mỹ - Trong một năm bên lề hội nghị đa phương ở Hàn Quốc. Dù thường chỉ trích chính sách kinh tế của Trung Quốc tại quê nhà, ông Trump tỏ ra thân thiện với ông Tập trong suốt chuyến đi và dành nhiều lời khen ngợi cho nhà lãnh đạo Trung Quốc.

“Thật vinh dự khi được ở bên ông, thật vinh dự khi là bạn của ông, và mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết”, ông Trump nói với ông Tập hôm thứ Năm.

Tuyên bố của Nhà Trắng về cuộc gặp Trump - Tập nhấn mạnh các điểm chung, cho biết hai nhà lãnh đạo “đã thảo luận về cách tăng cường hợp tác kinh tế” thông qua “mở rộng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Mỹ vào Trung Quốc và tăng đầu tư Trung Quốc vào các ngành công nghiệp Mỹ”.

Đáng chú ý, tuyên bố không đề cập đến kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc – những vật liệu quan trọng trong lĩnh vực công nghệ, quốc phòng và năng lượng. Trung Quốc kiểm soát gần như toàn bộ ngành này và đã hạn chế tiếp cận của Mỹ.

Ông William Yang, chuyên gia phân tích cấp cao về Đông Bắc Á tại Crisis Group, nói với Al Jazeera rằng phát biểu của ông Trump cho thấy ông sẽ cố gắng phân chia quan hệ Mỹ - Trung thành các lĩnh vực có thể hợp tác, tránh bị chi phối bởi các vấn đề địa chính trị.

Về phần mình, ông Tập ít bộc lộ cảm xúc hơn nhưng cũng bày tỏ mong muốn hướng tới một khuôn khổ Mỹ - Trung mới dựa trên “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”, nghĩa là hai bên nên “giảm thiểu cạnh tranh, quản lý khác biệt và để sự ổn định làm nền tảng cho quan hệ song phương”, theo ông Yang.

Cả hai nhà lãnh đạo dường như đã tránh các vấn đề gây tranh cãi khác, như vấn đề Đài Loan – một nền dân chủ 23 triệu dân mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền nhưng Washington hậu thuẫn không chính thức. Ông Tập nói với ông Trump rằng Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ Mỹ - Trung, và xử lý sai có thể dẫn đến “xung đột” giữa hai bên. Bắc Kinh phản đối hỗ trợ quân sự của Washington cho Đài Loan và yêu cầu Mỹ có lập trường rõ ràng hơn về vị thế chính trị của Đài Loan.

Dù Mỹ không công nhận chính quyền Đài Bắc, nhưng duy trì chính sách mập mờ về yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc. Tuy nhiên, cả tuyên bố của Trung Quốc lẫn Mỹ đều không đề cập đến việc ông Trump có thảo luận về Đài Loan hay tương lai các hợp đồng vũ khí – cho thấy ông có thể đã không đồng tình với ông Tập hoặc tránh chủ đề này.

Các nhà phân tích như ông Yang cho rằng vẫn còn quá sớm để biết liệu ông Trump có chặn hay trì hoãn thỏa thuận vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan đang được xem xét hay không. Thỏa thuận này cần sự phê duyệt của ông Trump để tiến hành, theo các nghị sĩ Mỹ.

Ông Tập cũng thận trọng về Iran và eo biển Hormuz, nơi đã bị đóng cửa kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran vào ngày 28/2. Trước đó, ông Trump từng thúc giục Trung Quốc khuyến khích Iran mở lại eo biển, nơi từng chiếm 1/5 lượng dầu khí thế giới mỗi năm, do quan hệ chặt chẽ giữa Bắc Kinh và Tehran. Trung Quốc và Iran đã ký “quan hệ đối tác chiến lược” 25 năm vào năm 2021, và Bắc Kinh mua 80-90% lượng dầu hàng năm của Iran.

Theo tuyên bố của Mỹ, ông Trump đã đề cập lại vấn đề này trong cuộc gặp, và hai nhà lãnh đạo “đồng ý rằng eo biển Hormuz phải được mở cửa để hỗ trợ dòng chảy tự do của năng lượng”. Tuyên bố cũng cho biết: “Chủ tịch Tập cũng nói rõ việc Trung Quốc phản đối quân sự hóa eo biển và bất kỳ nỗ lực nào thu phí sử dụng, đồng thời bày tỏ quan tâm đến việc mua thêm dầu Mỹ để giảm phụ thuộc vào eo biển trong tương lai. Cả hai nước đồng ý rằng Iran không bao giờ có thể có vũ khí hạt nhân.” Tuy nhiên, tuyên bố của Trung Quốc về cuộc gặp không đề cập đến Iran hay chương trình hạt nhân của nước này.

Ông Chucheng Feng, đối tác sáng lập Hutong Research có trụ sở tại Bắc Kinh, nói với Al Jazeera rằng những thiếu sót này phản ánh ông Tập và ông Trump vẫn bất đồng về các vấn đề then chốt, bao gồm Iran, nhưng thông điệp chung từ hội nghị thượng đỉnh là mong muốn tiến lên phía trước. “Đối với Bắc Kinh, điều quan trọng nhất là tìm được nền tảng cho mối quan hệ, thiết lập và củng cố các rào chắn để tránh những bất ngờ hoặc leo thang mất kiểm soát. Vì vậy, những bất đồng từng vấn đề phần lớn là thứ yếu,” ông nói.