Ông Trump cần ông Tập hơn là ông Tập cần ông Trump

Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã được ấn định vào ngày 13-15/5, sau khi cả Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Trung Quốc xác nhận. Giới phân tích nhận định đây là cuộc gặp có sự chênh lệch về thế và lực giữa hai bên.

Trong vài tháng qua, cục diện địa chính trị thế giới thay đổi nhanh chóng. Washington liên tục nhấn mạnh tầm quan trọng của cuộc gặp, trong khi Bắc Kinh tiếp cận một cách thận trọng, coi đây là một phần trong nhu cầu “đối thoại” và “định hướng chiến lược” giữa các cường quốc.

Nguyên nhân chính khiến Mỹ rơi vào thế yếu là cuộc chiến quân sự tại Iran. Sau khi phát động chiến dịch quân sự cùng Israel, quân đội Mỹ bị sa lầy tại Trung Đông. Tehran đã phong tỏa hiệu quả eo biển Hormuz, với hơn chục tàu chiến Mỹ tham gia phong tỏa, khiến hàng chục tàu thuyền phải đổi hướng, gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu và làm dấy lên lo ngại về suy thoái kinh tế thế giới.

Trong bối cảnh đó, các quan chức cấp cao Mỹ như Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã công khai kêu gọi Trung Quốc can thiệp, thuyết phục Iran mở lại tuyến đường biển quan trọng này. Điều này trái ngược với những tuyên bố cứng rắn thường thấy của Washington.

Tuy nhiên, ngay cả khi kêu gọi sự giúp đỡ từ Bắc Kinh, chính quyền Trump vẫn duy trì lập trường đối đầu trong các lĩnh vực như hạn chế công nghệ. Sự mâu thuẫn này cho thấy Washington đang hành động trong tuyệt vọng.

Trái ngược với kỳ vọng của Mỹ, Bắc Kinh đã đối phó với cuộc khủng hoảng Hormuz rất tốt nhờ dự trữ dầu mỏ, chuỗi cung ứng đa dạng và sản xuất nội địa mạnh mẽ. Trung Quốc coi cuộc khủng hoảng này là bài kiểm tra sức chịu đựng và đã vượt qua thành công.

Thay vì chỉ đơn thuần gây áp lực lên Iran để mở cửa eo biển, Bắc Kinh đang định vị để đòi hỏi một “thỏa thuận lớn” toàn diện, bao gồm việc Mỹ chấm dứt chiến sự với Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và chấp nhận cấu trúc an ninh đa cực mới tại Trung Đông.

Trong cuộc gặp thượng đỉnh, vấn đề Đài Loan dự kiến sẽ là trọng tâm. Bắc Kinh dự kiến sẽ yêu cầu Mỹ phải chính thức phản đối độc lập của Đài Loan, vượt xa cam kết hiện tại là “không ủng hộ” các lực lượng ly khai. Nhận thấy ông Trump đang rất cần một kết quả có lợi, Trung Quốc có thể sẽ tận dụng thế mạnh để đạt được những nhượng bộ chiến lược.

Một ưu tiên khác của Bắc Kinh là giành được sự đảm bảo về quá trình tái vũ trang của Nhật Bản. Khi Tokyo mở rộng năng lực quân sự và sẵn sàng can thiệp vào vấn đề Đài Loan, Trung Quốc sẽ yêu cầu Washington kiềm chế đồng minh của mình.

Về tổng thể, Bắc Kinh đang định vị mình là cường quốc có trách nhiệm, kêu gọi cộng đồng quốc tế hạ nhiệt căng thẳng tại Hormuz, tạo sự tương phản rõ rệt với Mỹ đang phát động các cuộc chiến tranh phi pháp.

Các chuyên gia cho rằng cuộc gặp sắp tới không chỉ quan trọng cho tương lai quan hệ Mỹ-Trung, mà còn cho việc giải quyết cuộc chiến tại Iran và cấu trúc trật tự quốc tế. Với sự kiên nhẫn chiến lược và đòn bẩy ngày càng mạnh, Trung Quốc bước vào cuộc gặp thượng đỉnh ở thế chủ động.